Gekanteld perspectief op ongelukkig kind dat zich met vuur bevrijdt

Voorstelling: Alleen! naar Gabrielle Wohmann door Onafhankelijk Toneel. Idee/bewerking: Gerrit Timmers. Spel: Joke Tjalsma, Gerrit Timmers, José Kuijpers. Gezien: 23/4, OT-Theater, Rotterdam. Nog te zien: aldaar t/m 4/5, elders t/m 11/6.

De roman Paulinchen war allein zu Haus van de Duitse schrijfster Gabriele Wohmann ontleent zijn titel aan een vers van H. Hoffmann uit 1845. Het gaat over een meisje dat alleen thuis is, met vuur speelt en verbrandt. “Leve de moraal” schrijft het Onafhankelijk Toneel in de toelichting op de voorstelling Alleen!. OT-lid Gerrit Timmers heeft de roman bewerkt en die gaat juist niet over een stout meisje dat haar verdiende loon krijgt, maar over een ongelukkig meisje dat zich met behulp van het vuur bevrijdt van haar liefdeloze pleegouders. Het is een gekanteld perspectief, overigens nog altijd met een moraal.

Timmers heeft voor de toneelversie vierentwintig scènes geschreven, ondergebracht in zes hoofdstukken. Van ieder hoofdstuk speelt het gezelschap steeds twee scènes, de eerste, en een scène die een door een trekking uitverkoren toeschouwer mag kiezen. Het is een wat geforceerd procédé om 'de objectiviteit' van de weergave van de gebeurtenissen te waarborgen. Het boek is erg negatief jegens de ouders en daarom moet het publiek, zo legt moeder Christa (Joke Tjalsma) aan het begin van de voorstelling uit, de gelegenheid krijgen zichzelf een oordeel te vormen.

Daarvan komt het niet, tot wikken en wegen wordt het publiek althans niet geprikkeld. De scènes tonen zonder uitzondering inderdaad harteloze, cerebrale en veel te moderne opvoeders van een onbegrepen kind. Timmers' bewerking ontbeert reliëf en de pleegouders, hoe geestig ook vertolkt door vooral Tjalsma, wekken geen spoor van sympathie. De spanning is dan ook al na tien minuten verdwenen - om niet meer terug te keren. Alleen! blijkt even eendimensionaal als Hoffmanns gedicht uit de vorige eeuw. Droeg toen het kind schuld, nu zijn het de ouders die niet deugen. Anderhalve eeuw later is de nuance nog steeds ver te zoeken.

    • Pieter Kottman