De windgevoelige caravan

Caravans zijn windgevoelig, op Goede Vrijdag blies de wind er honderden van de weg. Zó windgevoelig zijn caravans dat een te hard voorbijrijdende vrachtauto al slingeringen kan opwekken die de ongetrainde caravanrijder niet meer de baas wordt.

Met het oog daarop zijn de afgelopen jaren hulpmiddelen op de markt gebracht die het slingeren dempen: caravanstabilisatoren, stabilisatorkoppelingen, slingerdempers, of hoe ze heten mogen. Eenvoudige apparaten die over de disselkop van de caravan worden geschoven en in plaats van deze op de 'kogel' van de trekhaak van de auto worden geplaatst. In de kop van de slingerdemper bevinden zich remschoentjes die met veerkracht tegen de kogel worden gedrukt en zo extra wrijving tussen dissel en trekhaak leveren. De dempers kosten ongeveer vijfhonderd gulden.

Verkoop van de dempers in Nederland is gehouden aan een toelating door de Rijksdienst voor het wegverkeer (RDW) die uitsluitend de veiligheid keurt en niet de beoogde werking. Er is maar een handjevol dempers in Nederland te koop. In 1990 verscheen de 'Stabifix' van Ingenieursbureau Sanders in Oosterbeek die, zegt hij, zijn remschoenen anders plaatst dan anderen waardoor zijn demper niet alleen het horizontale slingeren dempt, maar ook het verticale, het 'dompen' of 'knikken'. De Stabifix kreeg zijn RDW-toelating op 14 mei 1991.

Drie weken later hoort Sanders van de ANWB dat de autobond een vergelijkend onderzoek aan de drie meest algemene dempers overweegt. Uit te voeren door TNO's Instituut voor wegtransportmiddelen en te publiceren in ANWB's Kampeer en Caravan Kampioen (KCK). Sanders, met zijn beperkte marketing-budget, verleent alle medewerking. Dat hij in het verleden wel eens met de ANWB in aanvaring is geweest lijkt vergeten.

Op 9 september is het TNO-onderzoek klaar, maar dat weet Sanders dan nog niet. Wat hem niet ontgaat is dat de ANWB op 10 september een brief verstuurt waarin ze bekend maakt 'ANWB-Keurmerken' op allerlei auto-artikelen te gaan verlenen, een heel nieuwe activiteit. Of Sanders daarover niet eens praten wil. De bond is helemaal begeistert geraakt van het idee en wil al op de eerstvolgende caravanbeurs in de RAI (half november) keurmerken uitreiken. Nauwelijks een week later komt een keurmerkman Sanders uitleggen hoe hij een merk voor zijn Stabifix aanvraagt.

Sanders vindt het wel aardig maar vraagt zich af hoe de keurmerk-haast zich verhoudt tot een dreigend telefoontje dat hij een paar dagen eerder kreeg van de ANWB-er die nog bezig is met dat vergelijkend onderzoek. TNO was absoluut niet enthousiast geweest over Sanders slingerdemper, meldt hij, maar misschien dat met een verbeterd montagevoorschrift de weergave van de test in de KCK nog wat is te flatteren. Sanders verandert als de wiedeweerga het voorschrift maar aarzelt nu toch over het aanvragen van een keurmerk. Als hij op 15 oktober de keuringseisen ontvangt en hoort dat hij al voor 24 oktober moet beslissen - de caravanbeurs komt eraan - besluit hij er maar vanaf te zien. Niet in de laatste plaats door de formidabele kosten die eraan verbonden blijken: voor het eerste jaar zeker 25.000 gulden.

Laat maar, zegt Sanders dus, en nog steeds vraagt hij zich af of dat verstandig was. Want als begin november de KCK de bus in glijdt blijkt dat zijn Stabifix vernietigend is besproken. De beoogde werking van de demper op horizontale slingeringen bleef achter bij de twee andere dempers, heet het, en op de domping had het ding helemaal geen effect. Dodelijk is dat er staat dat zijn koppeling door een haperende veiligheidspal onder extreme omstandigheden zichzelf kan ontkoppelen. Komt de caravan toch nog in de sloot terecht. De ANWB is verbaasd dat de RDW het gevaar niet noteerde.

Pardoes valt de verkoop stil en Sanders staat onthutst naar de ongewenste voorraadvorming te kijken. Hij wil eerherstel en antwoord op de vraag hoe het kan dat hij nog op 24 oktober een keurmerk kan aanvragen en twee weken later in de KCK wordt neergesabeld. Het zal toch niet zo zijn dat hij wordt afgemaakt omdat hij geen keurmerk 'kocht'? Of dat men hem tegen hoge kosten een keurmerk liet aanvragen terwijl de afwijzing al vast stond? Of dat de ANWB een TNO-rapport naar wens positief of negatief uitlegt?

Veel wijzer wordt-ie niet. De ANWB deelt mee dat tussen het optreden van de KCK en het Keurmerk-bureau geen relatie bestond. Ten onrechte had Sanders aangenomen dat het genoemde TNO-onderzoek ook de basis was voor het ANWB-keur. Voor het keurmerk wordt een nieuw TNO-onderzoek verricht. Ook voor de twee slingerdempers die wel een keurmerk ontvingen (die van Westfalia en Alko) is dat dus kennelijk gebeurd. Het betekent dat Sanders' Stabifix nog tussen 24 oktober en 22 november gekeurd had moeten worden. Dat kàn natuurlijk.

Met eerherstel maakt Sanders meer vorderingen. Desgevraagd onderzoekt nu, na de gehoonde RDW, het Gerechtelijk Laboratorium in Rijswijk de veiligheid van zijn demper. “In de praktijk is een spontaan loskoppelen in het geheel niet te verwachten”, schrijft die een jaar later (5 november '92). Zelfs zonder veiligheidspal is het dat niet, en mèt pal nog minder. Maar: “De pal functioneert goed.”

Sanders probeert de tot dan weigerachtige ANWB in kort geding te dwingen de gewraakte passage te verwijderen uit de KCK-overdrukken die ze verspreidt en die ze de komende caravanbeurs vast weer gaat uitdelen. Maar door een communicatiefout dient het geding pas ná de beurs zodat het niet meer spoedeisend is. De eis tot rectificatie wordt afgewezen, maar de rechter beaamt dat de ANWB het - iets behoedzamer - TNO-rapport op het punt van het ontkoppelen niet helemaal juist heeft geciteerd. Na enige maanden zal de ANWB de gewraakte passage dan ook uit de folders verwijderen. Door weer andere problemen tussen Sanders en zijn rechtsbijstandsbureau verloopt de termijn voor hoger beroep.

Van belang is dat een TNO-onderzoeker op de zitting goed verstaanbaar heeft toegegeven dat kennelijk een essentieel veiligheidsaspect van de demper over het hoofd is gezien. Dat verschuift de aandacht naar het TNO-rapport dat Sanders, ondanks veel soebatten, pas een half jaar na verschijnen mag inzien. Hij laat het beoordelen door technisch adviseur mr.ing. B.J. Hazebroek in Bussum die er (juni '93) kalm de vloer mee aanveegt. Er is getest in een atypische configuratie die de ANWB zelf afraadt. De druk van de caravandissel op de autotrekhaak (de 'kogeldruk') was maar 10 kilo terwijl hij minstens 50 had moeten zijn. De zescilinder stationcar die de caravan trok was zo extreem zwaar dat hij sowieso geen last van domping had (zodat ook de domperdemping onmeetbaar was). De TNO-notitie over de veiligheid acht Hazebroek 'hooguit van academisch belang'. Hazebroek zwijgt over de wonderlijke onderhandelingen met de leverancier van de Alko-demper die onder dezelfde type-aanduiding verschillende dempers aanbiedt, maar noemt de wijze waarop de ANWB het TNO-rapport in de KCK weergaf niet 'betamelijk'. Onder meer is de zeer grote spreiding die TNO in de dempingswaarden vond buiten beeld gelaten. Zo blijft onzichtbaar dat de dempers statistisch gezien weinig van elkaar verschillen.

Al met al ziet Sanders' nieuwe raadsman, mr. P.P.M. Ruys, in de loop van '93 voldoende grond om een eis tot schadevergoeding in te dienen die de miljoen gulden overstijgt. Daarop heeft de bond tot dusver zo terughoudend gereageerd dat Ruys, als gevolmachtigde, begin deze maand een strafklacht indiende bij de politie van Den Haag. Bedrog, afdreiging, oneerlijke mededinging, onzorgvuldig gedrag, whatever, het recht zal zijn loop hebben. De ANWB ziet, zegt ze, de ontwikkelingen met vertrouwen tegemoet maar heeft aan de affaire hoorbaar weinig vreugde opgedaan. Want de zaak heeft ook in andere opzichten een onbevredigend verloop gehad. Westfalia heeft zijn ANWB-keurmerk alweer verloren en Alko Kober, de enige die zijn keur nog had, heeft vorige maand zelf bekend moeten maken dat Alko-dempers die na juni '93 zijn aangeschaft gevaarlijk zijn. Ze kunnen zichzelf ontkoppelen.