De veilige kant

DANK ZIJ DE MEDEWERKING van de Serviërs heeft de NAVO dit weekeinde toch nog indruk weten te maken. Een etmaal lang toonde de Atlantische Verdragsorganisatie zich een papieren tijger. Want nadat de permanente vertegenwoordigers vrijdag in Brussel een nieuw ultimatum hadden gesteld, verzuimde de VN-vertegenwoordiger in Bosnië om bijstand te vragen hoewel de Serviërs Gorazde bleven beschieten. Pas zondag begon de kentering, hield het bombardement op en trokken de Serviërs zich een eindweegs terug. De Brusselse diplomaten loofden achteraf de terughoudendheid van de VN.

De kunstmatigheid van de bedachte constructie is nu afdoende gebleken. Het mandaat van de NAVO om geweld aan te wenden tegen gronddoelen in Bosnië is afhankelijk gemaakt van een uitnodiging van de VN-vertegenwoordiging ter plaatse. Die voorwaarde heeft zin in zoverre dat geweld bedoeld is om blauwhelmen te ontzetten of op andere wijze te hulp te schieten. Maar wanneer het erom gaat zogenoemde veilige plaatsen te beschermen, dat wil zeggen de tienduizenden die daarin voor oorlog en terreur een toevlucht hebben gezocht, treden er complicaties op, zoals is gebleken. Angst voor represailles tegen blauwhelmen kan het VN-commando zo lang doen aarzelen met het vragen om luchtsteun dat de te beschermen burgers het kind van de rekening worden. De tragedie van Gorazde is op die manier ontstaan.

Het is dus nog veel te vroeg voor zelfs maar een begin van tevredenheid. Ook als de Serviërs aan het tweede deel van het ultimatum voldoen en de omgeving van Gorazde ontruimen, is het gevaar voor de burgerbevolking niet geweken. Na het ontzet van Sarajevo volgde de bloedige belegering van Gorazde. Wat volgt er na het ontzet van deze stad? De Serviërs hebben de nodige troeven in handen om het de VN en de NAVO nog bijzonder moeilijk te maken, troeven in de vorm van honderdduizenden in dodelijke gijzeling gehouden burgers.

DE SYNTHETISCHE vredespolitiek, ten uitvoer gelegd via internationale organisaties, staat nu voor tweeërlei beproeving. Ten eerste, hoelang zal het Congres het president Clinton toestaan zijn grondwettige taak als opperbevelhebber uit te besteden bij VN en NAVO? Bij die vraag gaat het niet uitsluitend om mogelijke verliezen, maar nog veel meer om kwetsbaar Amerikaans prestige. Want hoezeer de grote lidstaten zich ook trachten te verbergen achter de afkortingen die beide organisaties kenmerken, hun regeringen nemen de beslissingen en zijn er uiteindelijk verantwoordelijk voor. Het internationale broddelwerk rondom Gorazde is niet voor al te veel herhaling vatbaar, wil het niet tot politieke consequenties leiden.

De tweede beproeving wordt ter plaatse ondergaan. Hoelang kan een internationale ambtenaar als VN-vertegenwoordiger Yasushi Akashi het in zichzelf tegenstrijdige mandaat dat de Volkerenorganisatie in Bosnië opgelegd heeft gekregen, naar tevredenheid van zijn verschillende bazen uitvoeren? Zolang hij de veilige kant kiest, is het antwoord. De afgelopen maanden hebben bewezen dat de bureaucratische zekerheid van VN-ambtenaren trieste consequenties heeft voor de veiligheid van de Bosnische bevolking.