CDA schuldig aan moreel verval

Minister Hirsch Ballin van justitie viel onlangs in een toespraak de liberale roep om een terugkeer naar christelijke waarden aan. Volgens Hirsch Ballin biedt juist het liberalisme geen aanknopingspunten om het morele verval het hoofd te bieden. Hierboven de verkorte weergave van de speech van de minister, hieronder de reactie van VVD-leider Bolkestein.

Ik begrijp uit uw toespraak dat u het Verlichtingsdenken verantwoordelijk acht voor zowat alle euvels van de huidige samenleving: de criminaliteit, het misbruik van overheidsvoorzieningen, de stijging van het zelfmoordcijfer en verslaving aan alcohol en verdovende middelen. Al deze 'zegeningen' - zoals u ze noemt - zijn volgens u gebracht door het Verlichtingsdenken, waarvan u de liberalen de belangrijkste erfgenamen noemt.

Strikt genomen zou deze passage er op wijzen dat u terugkeer wenst naar het ancien régime en naar de verstikkende werking van het conformistische clericalisme dat toen eminente vrijdenkers als Voltaire met hand en tand bestreden. Maar voor een dergelijke zwarte reactie zie ik u toch ook weer niet aan. Ik moet dus wel aannemen dat deze onbegrijpelijke uitspraak u is ingegeven door de huidige teloorgang van uw partij.

U impliceert dat het liberalisme zich beperkt tot de houding van 'ieder voor zich'. Ik moet een dergelijk absurd reductionisme met stelligheid van de hand wijzen. Liberalen, zowel hier als elders, hebben er steevast op gehamerd dat vrijheid met verantwoordelijkheid gepaard moet gaan. Als wij liberalen ergens de nadruk op hebben gelegd, dan is het op respect voor de wetten. Onlangs heb ik zelf nog eens de antieke uitspraak geciteerd dat de wetten 'de muren van de staat' zijn.

Naar aanleiding van uw toespraak zei u tegen AVRO's Radiojournaal op 20 april, dat de VVD doorgaat “met kaalslag in onderlinge verhoudingen, onderlinge verantwoordelijkheid in de samenleving”. Het is een verbijsterende uitspraak die door geen enkele onderbouwing wordt geschraagd. Over welke 'kaalslag' hebt u het? Over ons verzet tegen uw bloedeigen euthanasie-wet? Ik weet dat de verkiezingsstrijd aanleiding kan geven tot emotionele betogen maar met deze aantijging overschrijdt u de grenzen van het redelijke.

In het dagblad Trouw van 22 april merkt u voorts op dat “partijen die het geloof willen wegdrukken als een privézaak, marcheren op de weg van de vervlakking, die ons al zoveel onheil heeft gebracht”. Blijkbaar verlangt u naar een publieke functie van het geloof. Zoudt u de scheiding tussen Kerk en Staat willen opheffen? Zo niet, welke publieke functie staat u dan precies voor ogen? Ik moet toch aannemen dat u niet het Mandement van 1 mei 1954 wilt actualiseren!

A contrario komt uw betoog erop neer dat de openbare moraliteit het beste aan de christendemocratie kan worden toevertrouwd. Is dat ook zo? Ik zal niet zo flauw zijn mijn tegenwerping te beperken tot de opmerking dat de politieke toestand in Italië uw bewering nauwelijks ondersteunt. Ook Nederland kan uw morele pretentie geenszins staven.

Het CDA, en daarvoor de KVP, zijn in Nederland sinds de Eerste Wereldoorlog (met uitzondering van de Tweede) onafgebroken aan het bewind geweest. Als er al iets mis is met de openbare moraal - en op zichzelf zouden wij dat niet willen tegenspreken - dan moet de politieke oorzaak daarvan toch allereerst bij uw partij worden gezocht. Zij heeft immers 70 jaar aan het roer gestaan en kan dus niet klagen over de zandbank waarop het schip is vastgelopen.

U doet er beter aan te kijken naar uw eigen beleid dan vanuit een glazen huis stenen naar anderen te gooien. In antwoord op een schriftelijke vraag vanuit de Eerste Kamer heeft u de volgende cijfers gegeven over de cellenbouw in Nederland: “Ultimo 1989 bedroeg het aantal cellen in Nederland 6641. In de loop van 1990 zijn daar, als uitkomst van het beleidsplan Samenleving en Criminaliteit van 1985, 915 cellen bijgekomen. Ultimo 1990 waren er dus 7556 cellen in gebruik.” Volgens uw departement waren er eind 1993 8116 cellen in gebruik. U heeft dus niet meer dan 580 cellen laten bouwen. Het is geen wonder dat er nu drie keer zo veel verdachten worden heengezonden als toen u aantrad.

Natuurlijk is repressie alléén onvoldoende om de misdaad te bestrijden. Maar zonder een effectief functionerend repressief apparaat kunnen wij het ook niet stellen. Terzake van zowel de gevangenissen als de politie moeten wij vaststellen dat uw beleid heeft gefaald.

Evenals het ook heeft gefaald inzake het IRT. U heeft de bestuurlijke chaos en het gezagvacuüm rondom dat team niet weten te corrigeren. Het openbaar ministerie had er leiding aan moeten geven en heeft dat volstrekt onvoldoende gedaan. U bent daar politiek verantwoordelijk voor. In de memorie van toelichting op uw begroting van 1993 heeft u geschreven, dat u verantwoordelijk bent voor het functioneren van het OM. Maar toen het er op aan kwam, beschuldigde u iedereen behalve u zelf. U weigerde de verantwoordelijkheid te aanvaarden, die u eerst had opgeëist. Dat getuigde niet van politieke moed noch van intellectuele eerlijkheid.

Gaarne ontvangen wij zo spoedig mogelijk het rapport van de Commissie-Donner, die het functioneren van het openbaar ministerie heeft bestudeerd. Of wordt dat rapport opgehouden tot na de verkiezingen?

Misschien mag ik u aanraden gewoon uw werk te doen en minder te moraliseren. Ik weet dat sommigen in uw partij het liberbalisme nog steeds als de erfvijand zien. Zo zei de heer Lubbers op 8 mei 1982 in Hattem: “Het tij van het liberalisme komt weer op. Vooral op het stuk van slijtage van normen en waarden zien wij dat.”

Toen - als nu - verkeerde het CDA in problemen. Het antwoord op die problemen zoudt u behoren te zoeken in cohesie en bestuurskracht, niet in het etaleren van morele pretenties of het beschuldigen van anderen.

    • Frits Bolkestein