Bescheiden voorstel

- Laatst hoorde ik een heel interessant gesprek. Het was in de geschenkenwinkel, waar ik een cadeau van het huwelijkslijstje van een van mijn liefste kennisjes uitzocht. Er waren twee dames voor me, en ik hoorde een van hen zeggen: “Filippino's zijn de besten. Zo handig, je gooit een matras in de garage met een deken en je bent klaar. Alles in één, werkster, kindermeisje en huisbewaakster en het kost bijna niets. Ik ben al aan de derde toe, want zieken kunnen we niet hebben natuurlijk. Ik geef ze allemaal dezelfde naam, als ik haar nodig heb zeg ik gewoon: 'Filippino, hierkomen!' Al mijn vriendinnen hebben er al een, ik denk dat in heel 't Gooi niemand meer zonder is. Ik hoor dat ze in Brussel iedere maand markt hebben, maar daar worden vooral Poolse meisjes aangeboden en die zijn minder gezeglijk. Zoals het hier gaat is het beter, er is aanbod genoeg. Soms denk ik dat Bolk een beetje te ver gaat, al bedoelt hij het goed. Een klopjacht op illegalen, daar heeft niemand wat aan. Streng maar humaan, zo doe ik het zelf ook, zo hoort het. Ik zou bijna overwegen deze keer te gaan stemmen, en dan op de PvdA. Grapje.“ De woorden van die kordate dame zetten me aan het denken.

- Hopelijk over de vraag of je al die streepjes en verschillende soorten aanhalingstekens door elkaar kunt gebruiken zonder dat de arme lezer wanhopig kermt: “Wie is hier in 's hemelsnaam aan het woord?“ Nu begin ik zelf ook al, het is besmettelijk. Of wilde je iets anders opmerken?

- Ja. Het is duidelijk dat we met Russische hoertjes, Filippijnse dienstmeisjes, Thaise bruidjes en weet ik veel wat nog meer, al een legertje slaven in dienst hebben. Ik vroeg me af of het niet beter zou zijn om dat uit de sfeer van de criminaliteit te halen en de slavernij te legaliseren. Dat zou ook voor de gezondheidscontrole beter zijn en een hoop problemen oplossen. Iedere buitenlander is hier welkom, maar hij wordt als slaaf verkocht. Streng maar humaan, want ze weten dan waar ze aan toe zijn. Ze blijven toch wel komen, want het is fijn om Nederlander te zijn, maar de stroom zou dan veel beter beheersbaar zijn, omdat er geen illegaal circuit meer is. Het zou een fantastische injectie aan de economie geven, niet alleen in de sfeer van de persoonlijke dienstverlening, maar ook in de industrie.

- Niet te geloven. Al was het alleen maar omdat je meer problemen schept dan oplost. De werkloosheid onder de Nederlanders zou fataal toenemen, nog afgezien van de morele vraag.

- Dat denk je, omdat je een statisch beeld van de economie hebt. Het tegendeel is waar. Een bedrijf dat in Nederland vrijwel zonder loonkosten zou kunnen opereren, zou zo'n geweldig succes hebben dat het allerlei andere economische activiteiten zou genereren. Als de kar eenmaal uit de modder is getrokken gaat alles vanzelf. De algemene bedrijvigheid zou enorm toenemen.

- Maar tenslotte zou die goedkope arbeid vrijwel alle normaal betaalde arbeid verdringen.

- Misschien, maar dat hoeft geen bezwaar te zijn als we voor de Nederlanders volksaandelen op de bedrijven uitgeven, wat door de enorme winsten makkelijk zou kunnen. Wat dit betreft kunnen we wat leren van de emiraten aan de Perzische Golf. Daar wordt inderdaad vrijwel de hele economie door de gastarbeiders gerund. Alle winkels zijn van hen, maar ze moeten samenwerken met een autochtoon, een stille vennoot die 51% van de aandelen heeft. De politiemensen en de ambtenaren zijn buitenlanders, maar hun bazen, de commissaris, de rechter en de generaal natuurlijk niet. De buitenlanders zijn in de meerderheid, maar aan een opstand wordt nooit gedacht. Die zou ook kansloos zijn. Organisatie is belangrijker dan getal. Ze hebben de olie natuurlijk, maar ook wij hebben een extra bron van inkomsten, onze slaven, die we na gebruik in Rusland in de ramsj doen. We kunnen een nieuw Athene scheppen, met geweldige ontplooiingsmogelijkheden voor iedereen.

- In die kleine emiraten gaat dat misschien zo, maar op grote schaal zou het toch onmogelijk zijn.

- Alleen maar omdat jij weigert op wereldschaal te denken. Ik denk dat al die onzinnige praktische bezwaren die je opwerpt helemaal niet serieus zijn, maar dat je zogenaamde gewetensbezwaren hebt. Maar het gaat hier niet om een morele keuze, maar om een onvermijdelijke ontwikkeling. De Nederlandse etnoloog Nieboer heeft in 1910 de historische oorzaken van de slavernij onderzocht. Als er een vrij land was waar de arbeidskrachten zich naartoe konden bewegen, trad in de geschiedenis altijd slavernij op, omdat er voor de machthebbers dan geen andere manier was om de werkers aan het land te binden. Als alle vrije grond bezet was, was dat niet meer nodig en werd de slavernij afgeschaft, soms met groot vertoon van morele verontwaardiging. Hieruit blijkt dat de moderne mobiliteit een nieuwe slavernij onafwendbaar maakt. Het heeft geen zin om met idealistische praatjes de barensweeën van het nieuwe te onderdrukken, zoals jij wilt. Een echte idealist is iemand die ziet wat er gaat komen, en dat een handje helpt. Iemand zoals ik.

- Goed, maar jouw plan werkt alleen zolang wij het rijkst blijven. Wie zegt dat wijzelf straks niet in Korea of Zuid China als slaven moeten werken?

- Juist, je begint het te begrijpen. Dat moment zal in ieder geval lang worden uitgesteld als wij als eersten de slavernij legaliseren, en voor de eeuwigheid kan niemand plannen. Ze zullen daar in Azië niets anders verwachten. 'De Nederlander lijkt op een varken, maar hij is een tijger.' Oud Chinees spreekwoord. De nieuwe slavernij is volgens de theorie van Nieboer, die haar geldigheid nog steeds behouden heeft, onvermijdelijk, maar wie de slaven zullen zijn en wie de slavenhouders, dat ligt nog niet vast. We leven in dynamische tijden, in de komende tien jaar zullen de posities op de wereldmarkt bepaald worden en wat dan verzuimd wordt, zal later niet meer kunnen worden ingehaald. We zullen de nieuwe uitdagingen met creativiteit en inventiviteit moeten aanpakken. Daarom is jouw traagheid om in te zien hoe de wereld in elkaar zit ook zo hemeltergend. Niet voor niets heeft onze premier het geaarzel van mensen als jij 'catenaccio-voetbal' genoemd. Wat we nodig hebben zijn bestuurders die ons land met gezag en rustige hand door een pijnlijk aanpassingsproces kunnen loodsen. De tijd dringt.

    • Hans Ree