Verdenking valt op ultra-rechts; Negentien doden bij aanslagen Z-Afrika

JOHANNESBURG, 25 APRIL. Aan de vooravond van de verkiezingen is Zuid-Afrika gisteren en vanmorgen opgeschrikt door een reeks bomaanslagen. Negen mensen werden gedood en 92 raakten gewond toen zondagmorgen een autobom ontplofte in het centrum van Johannesburg. Bij een tweede bomaanslag in Germiston, ten oosten van Johannesburg, vielen vanmorgen zeker tien doden en 36 gewonden.

De bom in Germiston ging af bij een standplaats voor taxi-busjes, het belangrijkste vervoer voor zwarte Zuidafrikanen. In de wijde omtrek werden ruiten van winkels en kantoren vernield. De explosie was zo hevig, dat een geparkeerde auto in een boom terechtkwam en twintig taxi's werden vernield. De ontploffing had plaats vlak bij een kantoor van de vakbond Cosatu, een bondgenoot van het ANC. Een ooggetuige zei dat hij enkele minuten voor de aanslag twee blanke mannen van de plaats van de explosie had zien wegrennen.

In Potgietsrus, Randfontein en Steynsburg ontploften vannacht en vanmorgen eveneens bommen, die voornamelijk materiële schade veroorzaakten. De bom in Johannesburg bestond volgens de politie uit zeventig tot negentig kilo explosieven, verstopt in een auto. Een politie-woordvoerder sprak van “verreweg de grootste bom” die ooit in het land is ontploft. De auto was geparkeerd in de buurt van de regionale en nationale kantoren van het ANC en het hoofdkwartier van het Pan Afrikaans Congres. Ook kantoren van de politie en het leger bevinden zich in de omgeving.

De bom veroorzaakte een grote ravage in de binnenstad van Johannesburg. Ruiten van kantoren en winkels sneuvelden. Geparkeerde auto's werden weggeslingerd. Ziekenhuizen waren urenlang bezig met de verzorging van de gewonden. De politie grendelde een groot deel van de binnenstad af en bewaakte de omgeving. Bij de aanslag kwam één kandidaat van het ANC voor de provinciale verkiezingen, Susan Keane (37), om het leven. De politie verdubbelde vanmorgen de beloning voor informatie over de bomaanslagen tot een miljoen rand (550.000 gulden). Een woordvoerder zei dat de politie “waarschijnlijk binnenkort een doorbraak in het onderzoek kan aankondigen”.

Niemand heeft de verantwoordelijkheid opgeëist, maar in Zuid-Afrika wordt algemeen aangenomen dat ultra-rechtse elementen die de verkiezingen willen verstoren achter de aanslagen zitten.

Leiders van extreem-rechtse blanke groepen die niet deelnemen aan de verkiezingen hebben meermalen gedreigd met verzet tegen het democratisch proces. Een ANC-woordvoerder verklaarde dat de organisatie dreigementen had ontvangen van ultra-rechtse organisaties. De ANC-kandidaat voor het premierschap in de regio Johannesburg, Tokyo Sexwale, haalde een ooggetuige aan die vlak voor de explosie een blanke man had zien wegrennen. “Zij die verantwoordelijk zijn voor de aanslagen moeten er rekening mee houden dat ze tegen te veel mensen vechten. Jullie vechten tegen een hele natie”, aldus Sexwale.

De belangrijkste politieke leiders spraken hun afgrijzen uit over de aanslag en riepen de bevolking op niet in paniek te raken. President De Klerk zei dat “radicale minderheden” niet zal worden toegestaan om de wens van de meerderheid van de Zuidafrikaanse bevolking te blokkeren.

Pag.4: Leiders veroordelen de terreur

“Het enige wat zij bereiken is het onnodige lijden van onschuldige burgers die al genoeg geleden hebben”, aldus De Klerk.

ANC-voorzitter Nelson Mandela heeft de terreurdaad gisteravond met president De Klerk besproken. Hij riep zijn gehoor tijdens een laatste campagnebijeenkomst op zich niet te concentreren op “gewelddadige activiteiten van mensen die de verkiezingen willen verstoren.” “Laat wet en orde over aan de veiligheidsmachten”, aldus Mandela.

Volgens Inkatha-leider Mangosuthu Buthelezi toonde de bomaanslag aan dat de verkiezingen, die van dinsdag tot en met donderdag worden gehouden, niet vrij en eerlijk zullen verlopen.

De ultra-rechtse Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB) ontkende elke betrokkenheid, maar verklaarde “niet verrast” te zijn over de bomaanslagen. “Wat verwacht het ANC anders dan na al die jaren een koekje van eigen deeg te krijgen?”, stelde zij in een verklaring.

Volgens de politie van Johannesburg was de aanslag van gisteren het werk van een expert. “Dat staat vast”, aldus politie-woordvoerder gotio

De aanslagen hebben de vrees aangewakkerd dat de verkiezingen gewelddadig zullen verlopen. De politie zal op volle sterkte met hulp van het leger de stembureau's bewaken.

    • Peter ter Horst