Personeel neemt VB Groep over

ZOETERMEER, 25 APRIL. “De tijden van Den Uyl herleven”, grapt drs. B. van Nes bestuurder van de in grootte vijfde accountant van Nederland, de VB Groep uit Voorburg. Hij kondigt vandaag aan dat een groot deel van de bijna 1.500 medewerkers van zijn organisatie mede-eigenaar van VB is geworden. “Medewerkers-participatie is zo'n jaren zeventig-leus, het leeft maatschappelijk niet. Wij hebben alles zelf moeten uitvinden.”

Van Nes is jaren bezig met één van de meest ingenieuze verzelfstandigingen in Nederland. “We gingen de zeepkist op om alle medewerkers, van secretaresse tot partner, zover te krijgen dat zij certificaten van VB gingen kopen.”

De Voorburgse accountants behoorden tot 1987 tot de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Ze mochten zich in die tijd ook alleen maar met accountantswerk voor gemeenten bezighouden. Sinds de verzelfstandiging is het werkterrein uitgebreid met vooral non-profitinstellingen, zoals ziekenhuizen en scholen, en staan er 300 mensen méér op de loonlijst.

Eén probleem was echter nog niet opgelost: economisch bleef de VNG eigenaar. VB was ook niet zo maar te verkopen. De accountantsorganisatie Nivra eist onafhankelijkheid van haar leden en een particuliere aandeelhouder zou die onafhankelijkheid kunnen ondergraven. Andere accountantsgroepen in Nederland zijn veelal in handen van een selecte groep vennoten die het vak zelf uitoefent.

Bij VB is het bestuur van de groep in handen van 55 partners, maar het was natuurlijk niet eenvoudig voor deze grotendeels ex-ambtenaren een bedrijf met 1.500 werknemers te kopen. Van Nes: “Dat is nooit overwogen. Bij ons bedrijf hoort gewoon dat iedereen meedoet”. De vaststelling van het bedrag voor de uitkoop was op zich al een probleem. VB is een winstgevende organisatie - het prospectus meldt over 1993 een (voorlopige) winst van 6,2 miljoen gulden - maar ter wille van de onafhankelijkheid had VB bedongen nooit dividend aan de gemeenten te hoeven betalen. Commerciële bedrijven vragen tussen de acht à twintig keer de jaarwinst, maar met zo'n dividend-afspraak kan iemand ook betogen dat de hele organisatie geen cent waard is. Een groep wijze mannen, onder wie oud-ABN-bankier mr. H. Langman, gaf uitsluitsel: de gemeenten moesten 40 miljoen van de accountants incasseren in ruil voor hun volledige zelfstandigheid.

Dat was voor bestuurder Van Nes het startsein tot het optuigen van ingewikkelde constructies voor het personeel. Hij stuitte daarbij op Loeff Claeys Verbeecke-advocaat mr. A. Vôute, die in 1991 aan de Katholieke Universiteit Nijmegen promoveerde op het proefschrift 'Aandelen voor werknemers - motivatie door participatie'. Uit zijn onderzoek onder beursfondsen blijkt dat de bedrijven met werknemersparticipatie beter presteren. Tegelijk constateerde hij dat de Nederlandse overheid in tegenstelling tot Frankrijk, Engeland, Amerika en sinds 1991 ook België op dit gebied nauwelijks fiscale faciliteiten geeft.

De uitgelezen kans om een voorbeeld te stellen dient zich aan bij de komende beursgang van de Koninklijke PTT Nederland. In december nam de Tweede Kamer nog een motie aan waarin aan minister Kok van financiën wordt gevraagd medewerking te verlenen bij het verwerven van aandelen KPN door het personeel. Zowel Kok als KPN hebben op dit moment echter nog geen enkele actie ondernomen en het ziet er niet meer naar uit dat er nog iets gebeurt in deze richting.

Voor Voûte reden tot blijdschap dat VB wel een daad op het gebied van personeelsparticipatie wil stellen. Van Nes had op de zeepkist voor het personeel echter een gecompliceerde boodschap: alle werknemers van VB mogen wel certificaten kopen, maar ze mogen ze bij vertrek uit de onderneming alleen vèrkopen aan de stichting medewerkersparticipaties. Door een lucratief handeltje in VB-certificaten zou immers de macht bij een bepaalde groep kunnen komen en dat zou in strijd zijn met de regels van de beroepsgroep Nivra. Ondanks het nadeel van het niet tussentijds mogen verkopen tekenden de werknemers de afgelopen maanden massaal in. Ruim 85 procent van de 1.500 VB-werknemers kocht zich in voor een bedrag van ruim 15 miljoen gulden. De resterende 25 miljoen voor het overnamebedrag haalt VB uit het eigen vermogen en het eigen pensioenfonds.

Van Nes heeft het effect van de personeelsparticipatie al gemerkt. “In het land hebben wij happenings gehouden waarbij ineens alle medewerkers geïnteresseerd raken in de toekomst en groeikansen die natuurlijk ook de waardevermeerdering van de certificaten bepalen. Ik kan wel zeggen dat wij bij VB de gebruikelijke spanningen hadden tussen bestuur (partners) en ondernemingsraad, maar in dit proces stonden wij naast elkaar op de zeepkist.”

Het systeem biedt volgens Van Nes allerlei mogelijkheden op het gebied van arbeidsvoorwaarden. “Je kunt kiezen voor dividend of vermogen dat je misschien kunt gebruiken voor flexibele pensionering. Terwijl de rest van de bedrijven in Nederland geen geld meer heeft voor de Vut, kunnen onze medewerkers daar, als ze dat wensen, nog wel gebruik van maken.”