Navo heeft gemengde gevoelens over VN

BRUSSEL, 25 APRIL. De NAVO is tevreden over de relatief “stabiele situatie” die in Gorazde is bereikt na de terugtrekking van Servische troepen uit de stad en de toelating van VN-blauwhelmen en van humanitaire konvooien.

Een woordvoerder van de NAVO heeft dat vanochtend gezegd, nadat afgelopen weekeinde bponenigheid was gerezen tussen het militaire bondgenootschap en de Verenigde Naties over het uitvoeren van luchtaanvallen op Servische stellingen in de omgeving van Gorazde. Tot woede van secretaris-generaal Manfred Wörner van de NAVO weigerde de afgezant van de VN in Bosnië, Yasushi Akashi, zaterdag toestemming te geven voor NAVO-aanvallen. In een telefonisch gesprek met secretaris-generaal Boutros-Ghali van de VN kreeg Wörner daarop de verzekering dat de VN de NAVO volledig steunt en dat Boutros-Ghali niet zou aarzelen om toestemming te geven voor luchtaanvallen indien dat, gezien de situatie, nodig zou zijn, aldus een NAVO-bron. Westerse diplomaten zeiden zaterdag dat Boutros-Ghali, in een poging verdere ruzie met de NAVO te voorkomen, de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid over het bevel tot luchtaanvallen naar zich toe had getrokken. In een verklaring van de VN die zondagmorgen werd uitgegeven, werd niet Akashi, maar Boutros-Ghali genoemd als degene die het bevel tot eventuele aanvallen zou geven.

xp“Achteraf moet je constateren dat de zaak goed is uitgepakt en dat de VN een goede beslissing hebben genomen”, zo werd vanochtend op het hoofdkwartier van de NAVO in Brussel gezegd. Maar bronnen bij de NAVO verhelen niet dat “met gemengde gevoelens” wordt gereageerd op de gebeurtenissen van afgelopen weekeinde. Vrijdagavond stelden de ambassadeurs van de NAVO-lidstaten in een krachtig ultimatum bombardementen in het vooruitzicht op “zware wapens en andere militair doelen” in een straal van twintig kilometer rondom Gorazde indien de Serviërs niet onmiddelijk een staakt-het-vuren in acht zouden nemen, indien zondagochtend niet alle Servische militairen zich tot ten minste drie kilometer uit het centrum van Gorazde hadden teruggetrokken en indien aanstaande woensdagochtend niet al het zware geschut van de Serviërs is verdwenen uit de wijde omgeving van de stad.

Zaterdag werd evenwel nog hevig gevochten in Gorazde, hetgeen voor de commandant van de NAVO in Zuid-Europa, admiraal Leighton Smith, voldoende reden was om het dreigement van luchtaanvallen uit te voeren. In het vrijdagavond gestelde ultimatum staat dat het initiatief om te vragen om dergelijke aanvallen zowel kan uitgaan van de VN als van de NAVO. Daarmee eigent de NAVO zich in feite een grotere rol toe, want in het ultimatum van afgelopen februari over Sarajevo wordt er nog van uitgegaan dat alleen de VN-commandanten om NAVO-assistentie vragen.

Maar gebleven is wel de formule van de 'dubbele sleutel' op de besluitvorming: zowel VN als NAVO moet instemmen met de acties. De NAVO kan niet op eigen houtje gaan bombarderen, zo werd afgelopen zaterdag pijnlijk duidelijk. De NAVO wilde tot actie overgaan, al was het alleen maar om de geloofwaardigheid van het militaire bondgenootschap te behouden. Maar Akashi weigerde in te stemmen, ook nadat NAVO-secretaris-generaal Wörner in een persoonlijk telefoongesprek druk uitoefende en van zijn ongenoegen blijk deed geven. Vrijdagavond nog zei Wörner na afloop van het NAVO-spoedberaad in Brussel dat hij vol vertrouwen was dat de VN in zou stemmen met NAVO-optreden indien aan niet aan het ultimatum zou worden voldaan.

Nu de Serviërs inmiddels wel aan de in het ultimatum vervatte eisen lijken te voldoen, is er voor de NAVO weinig reden om het conflict met de VN op de spits te drijven. “Er is niet voor niets gekozen voor een formule waarbij beide partijen moeten instemmen met luchtaanvallen. De VN-commandanten ter plekke kunnen het beste beoordelen of het mogelijk en verstandig is om actie te ondernemen”, aldus een diplomaat.

Een andere diplomatieke bron wijst erop dat de NAVO in de eerste plaats kijkt naar de militaire aspecten, terwijl het de verantwoordelijkheid van de VN-commandanten is rekening te houden met de veiligheid van de blauwhelmen op de grond. Ook om die reden is bewust gekozen voor “een dubbele sleutel”. Onder andere Nederland heeft tijdens het beraad van afgelopen vrijdag de noodzaak onderstreept dat het NAVO-optreden moet blijven geschieden “in nauwe samenwerking” met de VN, met het oog op de veiligheid van de militairen van de VN-vredesmacht in Bosnië.

Met het ultimatum heeft de NAVO gereageerd op het verzoek van secretaris-generaal Boutros Ghali van de VN om zonodig zwaar geschut te elimineren waarmee Gorazde of de andere zogeheten 'veilige gebieden' in Bosnië - Srbrenica, Tuzla, Bihac en Zepa - worden bestookt. De NAVO gaat echter verder dan waarom Boutros Ghali heeft gevraagd. Niet alleen zware wapens maar ook andere 'militaire doelen' (munitie-opslagplaatsen, brandstoftanks, commando-bunkers en aanvoerlijnen) zouden kunnen worden gebombardeerd. Daarnaast heeft de NAVO bevolen dat woensdag alle zware wapens binnen een straal van 20 kilometer rond Gorazde verdwenen moeten zijn. Als er aanleiding toe is, komen er ook dergelijke 'militaire uitsluitingszones' rondom de andere 'veulige gebieden'. Tot zover onze correspondent Onze verslaggever in Vicenza meldt:

Op het NAVO-hoofdkwartier in het Italiaanse Vicenza leeft het gevoel leeft dat de NAVO telkens weer gemuilkorfd wordt door de Verenigde Naties. Kolonel Glazer, die de belangen verzorgt van het Nederlandse F-16 detachement bij het NAVO-hoofdkwartier in Vicenza, toont zich zeer verbolgen over de houding van de Verenigde Naties. Hij heeft de afgelopen weken meegedaan aan de planning van de luchtacties in Bosnië. Samen met de 'driesterren-generaal' van de NAVO leidt hij de operaties van de F-16 vliegtuigen. “Van het ene moment op het andere worden al je plannen door elkaar geschopt omdat er dan weer iemand van de VN aan de bel trekt”, zegt hij. “Je vraagt je af waarom ze zo'n ultimatum niet twee weken eerder hebben gesteld. Die Akashi is toch niet geschikt voor zijn functie? Het is een vieze vuile oorlog en dat heeft hij nog steeds niet begrepen. Hij heeft teveel vertrouwen in de goedheid van de mens. Wat mij betreft moet hij opstappen.” Volgens Glazer “beperkt het VN-mandaat onze leiders wel heel sterk. Je moet oppassen dat je niet buitengewoon gefrustreerd raakt.”

Glazer beschrijft hoe Amerikanen als Eagleburger, die zich eerst fel tegen interventie verzetten nu zijn omgeslagen. Eagleburger zou niet alleen pleiten voor het bombarderen van de Bosnische Serviers, maar ook Servië zelf willen aanpakken. “Dat is dus niet niks. Terwijl de VN ondertussen nog steeds op de voorzichtige toer blijven zitten.” Volgens Glazer denkt de VN ten onrechte dat men in dit conflict neutraal kan blijven. “Hoe kun je nu neutraal blijven? Je kiest toch altijd partij? In dit geval tegen de Serviers. En als het andersom was geweest dan hadden we de moslims een ultimatum gesteld. De Serviërs hebben de VN vorige week tot vijand verklaard. Dan kan je toch niet blijven doen alsof je neutraal bent?”

Toch is Glazer redelijk optimistisch over het vrijdag in Brussel gestelde ultimatum en de uitbreiding van het mandaat. “Als we nu eindelijk eens echt de gelegenheid krijgen, dan denk ik dat het werkt. Maar dan moeten we wel onze poot strak houden en van de VN de gelegenheid krijgen om dat te doen.”

Volgens Glazer is er zaterdag en zondag bij Gorazde niet ingegrepen omdat er verwarring was over de vraag of er nu wel of niet met zware wapens was geschoten. “Maar het slechte weer heeft ook een belangrijke rol gespeeld.”

    • Wim Brummelman