Italianen herdenken, en ruziën over fascisme

ROME, 25 APRIL. Verdeeld en bevreesd voor rellen is Italië vanmorgen in de regen begonnen aan de viering van zijn bevrijdingsdag. Vanmiddag zal in Milaan een grote demonstratie worden gehouden waarvoor duizenden politie-agenten op de been zijn gebracht. Linkse partijen hebben de herdenking aan het definitieve einde van het Italiaanse fascistische bewind, dat een marionet was geworden van de Duitse bezetters, aangegrepen om een grote manifestatie te organiseren.

Centraal staat de angst voor wederopleving van fascistische tendenzen. De betoging komt aan de vooravond van een kabinetsformatie die vrijwel zeker ministers van de neo-fascistische Nationale Alliantie aan de macht zullen brengen, voor het eerst sinds de Tweede wereldoorlog. Verwacht wordt dat president Oscar Luigi Scalfaro morgen of overmorgen mediamagnaat Silvio Berlusconi aanwijst als premier. Berlusconi heeft gezegd dat hij binnen twee weken zijn kabinet rond wil hebben.

Volgens Berlusconi en andere rechtse politici grijpt links de viering van bevrijdingsdag aan voor een politieke demonstratie. Eerder deze maand heeft hij gezegd te hopen dat dit een dag van nationale verzoening zou zijn en dat het anti-fascisme zo'n belangrijk beginsel is dat het niet voor partijpolitieke doeleinden mag worden gebruikt.

Berlusconi zou niet deelnemen aan de manifestatie in Milaan. Leiders van de federalistische partij Lega Nord, met de neo-fascisten de belangrijkste bondgenoot van Berlusconi, hebben gezegd dat zij wel aanwezig zullen zijn.

Het is nog onduidelijk of de nieuwe Kamervoorzitter, Irene Pivetti van de Lega, ook naar het Domplein in Milaan zal komen. Eind vorige week is er een storm van kritiek over haar losgebarsten na een uitspraak dat de fascistische dictator Benito Mussolini veel meer voor vrouwen en het gezin heeft gedaan dan ooit na de oorlog is gebeurd. Gianfranco Fini, de leider van de zich nu post-fascistisch noemende Nationale Alliantie, heeft vanmorgen in Rome een mis bijgewoond “voor nationale verzoening”. Fini heeft de afgelopen weken Mussolini omschreven als de grootste staatsman die Italië deze eeuw heeft gehad, maar het fascisme tegelijkertijd verworpen als een dictatuur.

Op de oproepen tot verzoening is van veel kanten woedend gereageerd dat er nooit sprake kan zijn van verzoening tussen totalitarisme en democratie. Er is veel geprotesteerd tegen pogingen het geweld van beide zijden op één lijn te zetten. Een reeks tv-programma's met beelden die Amerikaanse troepen in 1944 en 1945 hebben gemaakt, heeft tot felle protesten geleid. In deze serie, Combat film, waren onder andere beelden te zien van drie gearresteerde fascisten die worden gefusilleerd. Ook werd het verminkte lijk van Mussolini getoond. De doden zijn allemaal gelijk, hebben neo-fascisten hierna geroepen. Waarop een studiogast antwoordde: “Maar niet de reden waarvoor ze zijn gestorven.”

    • Marc Leijendekker