Inkatha trekt minder mensen dan het ANC

DURBAN, 25 APRIL. De laatste grote verkiezingsbijeenkomsten van de Inkatha Vrijheidspartij van Mangosuthu Buthelezi hebben dit weekeinde beduidend minder mensen getrokken dan die van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) van Nelson Mandela.

Zaterdagmiddag kwamen ongeveer 30.000 mensen naar een 'overwinningsbetoging' van Inkatha in Durban en een aansluitende bijeenkomst op een cricketveld in Ulundi, de hoofdstad van het 'thuisland' KwaZulu. Het ANC wist gistermiddag in dezelfde stad 100.000 mensen te verzamelen in een rugbystadion. Op de afsluiting van de Inkatha-campagne gisteravond in Durban kwamen slechts 3.000 mensen opdagen.

De Inkatha-betoging blonk uit door bonte taferelen. Vele honderden Inkatha-aanhangers hadden zich in traditionele Zoeloe-kledij gestoken. Vrouwen gehuld in met kralen bestikte geitevellen dansten op gymschoenen door de straten van het moderne Durban. Maagden verschenen in navolging van de Zoeloe-traditie met ontblote borsten, waarop ze stickers van Inkatha hadden geplakt. Jonge mannen met hoofdbanden voerden schijngevechten op door wild met stokken op schilden te slaan. Op de kleding van een paar traditionele stamhoofden na bleken deze Zoeloe-attributen niet erg echt te zijn: de meeste schilden pasten meer bij toeristen dan bij de Zoeloe-cultuur. Sommige jongeren droegen een onderjurk of toga.

Minder dan bij vorige Inkatha-bijeenkomsten, die plaatshadden toen de partij de verkiezingen nog boycotte, droegen de betogers gevaarlijke wapens als messen en pistolen. Bij de afsluiting van de manifestatie werden enkele vreugdeschoten gelost met zelfgemaakte pistolen en geweren. Er hadden geen gewelddadigheden plaats, alleen posters van het ANC in het stadscentrum liepen schade op. “Laat de wereld weten dat we staan voor vrede”, riep een spreker de aanwezigen toe.

Bij de ingang van het stadion waar de volgende dag een ANC-bijeenkomst plaatshad, fouilleerden ANC-ordetroepen de aanwezigen op wapens. De massa's mensen drongen om ruimte op het propvolle rugbyveld. De aanhangers met hun groen-geel-zwarte petjes en T-shirts moesten het stellen met een blik van verre afstand op hun idool Nelson Mandela. Deze gaf een lang exposé over de geschiedenis van zijn beweging en riep op tot verzoening tussen de rassen. “We zijn tegen een zwart meerderheidsregime in dit land. We zijn voor een meerderheidsregime door middel van een democratisch proces”, aldus de ANC-voorzitter. Hij richtte zijn aanvallen vooral op de Nationale Partij van De Klerk en liet Inkatha goeddeels buiten schot.

“Niets zal ons van de verkiezingen afhouden”, zei Mandela met een verwijzing naar het geweld van extreem-rechtse blanken. Hij kritiseerde de autoriteiten omdat zij de noodtoestand in KwaZulu niet strikt door zouden voeren. De politie van KwaZulu, die valt onder het gezag van Inkatha-leider Buthelezi, zou tijdens de verkiezingsdagen binnen moeten blijven en de opleidingskampen van Inkatha zouden moeten worden ontmanteld, aldus de ANC-voorzitter.

Buthelezi hield zijn allerlaatste bijeenkomst gisteravond in een sporthal in Durban. Hij kwam uit Soweto bij Johannesburg waar naar schatting 15.000 aanhangers naar hem waren komen luisteren. In Durban, de hoofdstad van de toekomstige provincie KwaZulu/Natal waar hij vooral zijn aanhang vindt, was de opkomst nog lager dan in Soweto, een bolwerk van het ANC. De 3.000 beleefd met vlaggetjes zwaaiende menigte probeerde er het beste van te maken maar het klonk weinig overtuigend toen Buthelezi werd geïntroduceerd als “de nieuwe president van het federale Zuid-Afrika”. Buthelezi betoogde dat door zijn inspanningen de nieuwe grondwet een sterk federaal karakter heeft gekregen en de positie van de Zoeloe-koning Zwelithini is vastgelegd.

Als het aantal aanwezigen bij de laatste verkiezingsrallies van het ANC en Inkatha een indicatie vormt, gaat het ANC de verkiezingen in KwaZulu/Natal winnen. Inkatha's steun ligt echter vooral op het platteland in de provincie en de partij had slechts enkele dagen om haar campagne te organiseren.

Het geweld in KwaZulu/Natal nam sinds Inkatha vorige week aan de verkiezingsstrijd ging deelnemen, aanzienlijk af. In de afgelopen dagen spoorde de politie honderden wapens op. Het ergste incident had zaterdag plaats in Ulundi, de hoofdstad van het 'thuisland' Kwazulu. ANC-aanhangers waren posters aan het ophangen toen een groep Inkatha-sympathisanten hen aanviel. Eén ANC'er overleed ten gevolge van messteken, een ander ging met zijn auto in vlammen op. De anderen vluchtten naar een bureau van de politie van KwaZulu. Toen zij enkele uren later dit gebouw verlieten werd één van hen alsnog doodgeschoten. Buthelezi spoedde zich zaterdag naar Ulundi om de gespannen situatie te normaliseren. Mandela en Buthelezi veroordeelden beiden de gebeurtenissen in Ulundi op hun verkiezingsbijeenkomsten.