Discussie Cuba en ballingen over relatie

MEXICO-STAD, 25 APRIL. Met een aan het oog van de pers onttrokken ontmoeting met de Cubaanse leider Fidel Castro is gisteren in Havana een driedaagse bijeenkomst geëindigd tussen ruim 200 ballingen uit de Verenigde Staten en Europa en het communistische regime in Cuba. De conferentie onder de titel 'De natie en de emigratie' heeft niet tot grote verschuivingen geleid in het standpunt van beide partijen.

In een toespraak zaterdagavond tot de vertegenwoordigers van de ballingengroeperingen kondigde minister van buitenlandse zaken Roberto Robaina een serie maatregelen aan die de verstarde relaties tussen het communistische regime en de ballingengemeenschap zouden moeten versoepelen. Zo laat Cuba de eis vallen dat ballingen pas na vijf jaar mogen terugkeren naar hun vaderland voor familiebezoek. De maatregel geldt alleen voor degenen die op legale wijze het land hebben verlaten en niet voor de duizenden zogenoemde bootvluchtelingen.

Terugkerende emigrés zullen niet langer verplicht worden een toeristische reis te boeken met inbegrip van hotelovernachtingen. Cuba stelt ook zijn universiteiten open voor de kinderen van ballingen. Maar het aantal plaatsen is beperkt en in tegenstelling tot de Cubanen op het eiland zelf zullen de emigrés moeten betalen voor het onderwijs. Minister Robaina kondigde ook aan dat het ministerie van buitenlandse zaken een speciale afdeling voor het contact met de ballingen zal instellen.

Op eisen van de ballingen dat er een Cubaans consulaat in Miami wordt geopend, verwees Robaina naar de Verenigde Staten die hiervoor hun toestemming moeten geven. Onlangs maakten de VS een begin met de verbetering van het telefoonverkeer tussen de twee landen, maar Cubanen die willen bellen met hun familie op het eiland ondervinden nog steeds veel moeilijkheden hierbij.

Er wonen ruim één miljoen Cubanen buiten Cuba. De meesten van hen zijn gevlucht na de machtsovername door Fidel Castro in 1959 of in de jaren daarna. Nog steeds verlaten jaarlijks duizenden Cubanen het eiland, veelal dobberend in autobanden of op wrakke bootjes. Geschat wordt, dat tegenover elke Cubaan die het vasteland van Amerika levend bereikt ten minste drie Cubanen onderweg zijn gestorven tijdens de gevaarlijke oversteek.

Behalve de politieke situatie is ook de in toenemende mate verslechterende economische situatie reden voor vele Cubanen om hun land te verlaten. De meeste emigrés vestigen zich in de Amerikaanse staat Florida op nog geen honderdvijftig kilometer van de Cubaanse kust. De stad Miami is in de loop van de afgelopen drie decennia een belangrijk centrum van Cubaanse ballingen geworden. Ook in Spanje bevindt zich een omvangrijke groep Cubaanse ballingen.

De conferentie die dit weekeinde in Havana werd gehouden was de tweede gelegenheid waarbij functionarissen van het Cubaanse regime en vertegenwoordigers van ballingengroeperingen elkaar officieel ontmoetten. Na een eerste bijeenkomst in 1978 werden ruim 3.500 politieke gevangenen in Cuba vrijgelaten. Dit weekeinde echter herhaalde minister van buitenlandse zaken Roberto Robaina het officiële standpunt van de regering als zouden er geen politieke gevangenen in Cuba zijn. Volgens oppositiegroeperingen worden nog vele honderden Cubanen vastgehouden wegens hun andere politieke zienswijze. De meest radicaal tegen Castro gerichte groeperingen, zoals de rechtse Cubaans-Amerikaanse Nationale Stichting, waren niet uitgenodigd door Havana, en lieten weten ook niet te zijn geïnteresseerd.

Hoewel deelnemers aan de conferentie de bijeenkomst in Havana betitelden als een belangrijke eerste stap op weg naar meer normale betrekkingen tussen het officiële Cuba en de grote exilgemeenschap, zeggen kritici dat de toenadering vooral is ingegeven door Cuba's grote financieel-economische nood. Vorig jaar gaf het regime het bezit van Amerikaanse dollars vrij, en geschat wordt dat Cubaanse ballingen jaarlijks een half miljard dollar naar hun familieleden op het eiland zenden. Deze zogenoemde remisses vormen een belangrijkse pijler onder de Cubaanse economie, die sinds de banden met de voormalige Sovjet-Unie zijn losgelaten steeds sterker in verval is geraakt.