'The real world' van Amerikaanse jongeren

Televisie is het interessantst wanneer ze onversneden de verhalen van de alledaagse waanzin vertelt. Dat gebeurt zelden. Onechtheid, de afwezigheid van zelfs maar een begin van authenticiteit, is kenmerkend voor het overgrote deel van het programma-aanbod. Bijna alles wordt voorgekookt en dus doodgekookt: de gesprekken in talkshows en in actualiteitenrubrieken, de emoties in amusementshows. Verrassingen zijn verboden.

Maar als je goed oplet en veel kijkt - wat ik me voor dit jaar heb voorgenomen, wordt elke week toch wel een paar keer de allesverhullende sluier van kitsch en quatsch weggerukt door een ambitieuze programmamaker. Het gebeurt bij voorbeeld nog altijd in VPRO-programma's als Diogenes en Lopende zaken, waarvan ik me een hartbrekende aflevering herinner over drie Bosnische zusjes in een Nederlands opvangcentrum. (Eén van de meisjes werd langzaam gek van de eenzaamheid.) Zelfs in een puur amusementsprogramma als Taxi van de NCRV zag je soms adembenemende glimpen van het dagelijks leven.

Bij de NBC viel ik een poosje geleden in een interview met een vader en zoon in een gevangenis. De zoon, een onopvallende dertiger, was een seriemoordenaar. Hij was als jongen van veertien begonnen met het doodknuppelen van een hem onbekende jogger, en in de loop van de daaropvolgende jaren had hij nog acht mannen vermoord. Hij zocht ze op in bars, nam ze mee naar zijn kamer, vermoordde ze, sneed ze in delen en peuzelde ze op. Het gaf hem een gevoel van macht en ook wel - vooral dat opeten - van seksuele opwinding.

De interviewer vroeg hem of die gevoelens nog steeds in hem leefden. Ja, hij vreesde van wel. Het interview vond in een ontspannen sfeer plaats. De interviewer toonde zich niet te gretig, de man vertelde rustig en bedachtzaam. Onvergetelijk was de aanblik van de vader: hij zat er aandachtig luisterend bij, soms knikkend, soms zelf een vraagje formulerend. Hij wist dat zijn zoon een monster was dat nooit meer vrijgelaten zou worden, maar je kon aan hem zien dat hij nog steeds van hem hield.

Soms proberen tv-makers de werkelijkheid van samenlevende mensen over te brengen. Ook dat kan interessante televisie opleveren. In Amerika, waar nu eenmaal al het goede én al het slechte vandaan komt, zijn ze daar in 1973 al mee begonnen met An American Family, een portret van een gezin. Bij de VPRO kwam Pieter Verhoeff zes jaar later met Modern leven, een serie over een echtpaar in Hoorn. Niet helemaal geslaagd, maar toch zeer de moeite waard.

De KRO zond enkele jaren geleden Nummer 28 uit, een serie van Joost Tholens over jonge mensen die zich in een Amsterdams huis vestigen en het daar met elkaar - ze kenden elkaar tevoren niet - moeten zien te rooien. Het was een bijzonder aardig programma, dat onvoldoende aandacht heeft gekregen doordat het door de KRO zo ongelukkig was geprogrammeerd.

Het muziekstation MTV begon in 1992 met The Real World, een 'reality-based soap opera', zoals ze dat in Amerika noemen. In afleveringen van een half uur wordt een inkijkje geboden in het samenleven van zeven jongeren tussen achttien en vijfentwintig jaar. Ook zij kenden elkaar tevoren niet en werden voor deze gelegenheid bij elkaar gezocht door MTV.

Het station huurde gedurende drie maanden een appartement voor hen in New York, speldde hen draadloze microfoons op - die alleen op de wc en bij het vrijen afmogen - en zette er een 13-koppige cameraploeg op die hen zestig uur per week filmde. Zo word je als kijker getuige van hun aanpassingsproblemen - sommigen komen uit de provincie -, hun ruzies, flirts en sollicitaties. De afleveringen duren een half uur en zijn in Amerika een groot succes. Ik heb gemerkt dat ook Nederlandse jongeren er met veel plezier naar kijken.

Je zou verwachten dat de jongeren zich nogal gaan aanstellen, doordat ze zich voortdurend bewust zijn van de camera's. Maar, zoals de documentarist Frederick Wiseman al vaker heeft gezegd: gefilmde mensen vergeten na enkele dagen de techniek en laten zich meeslepen door hun emoties. Dat is ook bij The Real World goed te merken. Ik heb er een felle ruzie kunnen zien tussen een jongen en enkele meisjes, van wie één zich door die jongen aangerand voelde. Er volgde daarop een groepsberaad waarna de jongen werd uitgestoten.

Een van de meisjes raakt tijdens de gefilmde periode zwanger - van iemand buiten de groep - en laat zich aborteren. Dat resulteert in emotionerende beelden waar iedere documentaire-filmer jaloers op zou zijn. De voorbeelden die ik hier geef, komen uit een tweede serie van The Real World die momenteel herhaald wordt op MTV (zondag 18.00 en maandag 22.00). In deze tweede serie gaat het om een nieuwe groep van zeven jongeren die in een huis aan de Amerikaanse westkust zijn gedropt.

De eerste serie van The Real World, waarin New York dus de plaats van handeling is, is aangekocht door RTL 5 en is daar 's zondags vanaf 22.35 te zien. De ouderen onder u moet ik waarschuwen: het gaat hier om MTV-produkties, wat betekent dat de filmbeelden zo ongeveer over elkaar struikelen door de snelle montage, een effect dat nog versterkt wordt door de harde begeleidende muziek. Verwacht dus vooral geen rustige, evenwichtige documentaire - daar houden Amerikaanse adolescenten kennelijk niet erg van, netzomin als ze van lezen houden: ik heb niet één boek ergens in deze films zien rondslingeren, laat staan een jongere die erin las.

In hoeverre is de wereld van The real world 'werkelijk'? Eén ding staat vast: het gaat hier niet om fictie, om een verzonnen werkelijkheid, maar om een gefilmde werkelijkheid. Onduidelijk is in hoeverre de makers die werkelijkheid beïnvloeden door bepaalde ingrepen, zoals georganiseerde feestjes en uitstapjes. Maar mij maakte dat op den duur niet veel uit: je gaat meeleven met die karakters die hun eigen werkelijkheid het treffendst verwoorden. Dat gebeurt in flitsen van dialogen of in rechtstreekse terzijdes in de camera.

Onlangs belde Julie, een meisje uit de provincie, met haar vader.

Julie: “In de Roxy rijden veel homoseksuelen op rolschaatsen.”

De vader: “Dat heb ik hier nog nooit gezien.”

Julie: “Ze plassen hier op straat. Daar word je in het zuiden voor gepakt.”

De vader: “Zwervers of zakenlieden?”

Julie: “Beiden.”

Die vader was me al eerder opgevallen, namelijk toen hij bij het afscheid van zijn dochter zei: “I believe I can shed a tear.”

Tot slot nòg een kijktip, ook op het gebied van de documentaire: de Amerikaanse (!) film Roger & me die de VPRO morgenavond uitzendt. Over een Amerikaanse industriestad in verval. Een van de indringendste documentaires die ik ooit zag.