Puccini-opera Turandot maakt stoutste dromen waar

Turandot, Ned.3, 12.50-14.57u.

Turandot, zondagmiddag op de NOS-tv in een fraaie produktie van de Opera van San Francisco, onderscheidt zich van andere populaire Puccini-opera's als Tosca, La Bohème en Madama Butterfly, omdat het gebaseerd is op een sprookje. Puccini was een veristisch (realistisch) componist, die zich in libretto en muziek bij voorkeur baseerde op een naturalistische, waarheidsgetrouwe weergave van de werkelijkheid. Zo'n uitgangspunt lijkt moeilijk voor opera - juist de meest artificiële kunstvorm. Om het leven zoals het op straat is aan den lijve te ervaren hoeft men immers niet het theater binnen. Daar gaat het om zaken die spreken tot de verbeelding.

Maar aan de andere kant: een sprookje staat ook in directe relatie tot de realiteit van het leven en is uitdrukkelijk bedoeld om te waarschuwen voor de gevaren van de alledaagse werkelijkheid en te moraliseren over de zin van het menselijk bestaan. Het sprookje schept daartoe een overdreven en superrealistisch schrikwekkend beeld van de werkelijkheid. De beambten Ping, Pang en Pong zijn zeuren als geen andere ambtenaren ooit waren. Zo is Turandot het sluitstuk van Puccini's oeuvre: de opera ging in 1925 in première, anderhalf jaar na de dood van de componist in Brussel.

Turandot, naar een sprookje van Gozzi, is een enerverend voorbeeld van dit surrealisme in opera. Het gaat over de wraakzuchtige Chinese prinses Turandot, die elke minnaar laat onthoofden als hij de door haar opgegeven raadsels niet kan oplossen. Ze wil zich zo wreken voor de gewelddadige ontvoering van een van haar vrouwelijke voorouders. Al vele jongemannen zijn onthoofd als Kalaf zich aanmeldt. Moeiteloos lost hij de raadsels op, maar ook dan nog geeft Turandot zich niet gewonnen: dat gebeurt pas als Kalaf haar heeft gekust, een kus die het ijs in haar doet smelten. Echte liefde overwint alles, dat is de boodschap.

De vocale cast met Eva Marton in de titelrol voldoet, maar is zeker niet de absolute top. Het bijzondere van de produktie van de Opera van San Francisico is het decor van David Hockney, de Engelse tekenaar, schilder en fotograaf. Sinds hij in 1975 zijn 'getekende' decors ontwierp voor een voorstelling van Strawinsky's The Rake's Progress in het elite-theater in het Engelse Glyndebourne, heeft hij al een indrukwekkend oeuvre op het toneel geschapen. Zijn inderdaad ongegeneerd en onwerkelijk sprookjesachtige decors en de prachtige en uitbundig kleurige kostumering maken de voorstelling tot een lust voor het oog: men ziet wat men in zijn stoutste dromen ooit hoopte te zien.

Wel blijft het natuurlijk merkwaardig dat we Hockney, die eerst kleinschalige tweedimensionale kunst maakte en in het theater grootschalig en driedimensionaal werkt, nu via de tv weer klein en tweedimensionaal moeten ervaren.

    • Kasper Jansen