Het is niet alleen zijn haardracht

De waarheid is dat mr. drs. L.C. Brinkman een buitengewoon keurige en integere man is. Daarnaast is hij een harde werker en een correct bestuurder. Hij is een even bekwaam als oprecht lid van de Samen Op Weg Kerk en in zijn gezin is hij een kameraad voor iedereen. Mr. drs. L.C. Brinkman is de verpersoonlijking van wat tot voor kort een goede Hollandse opvoeding vermocht tot stand te brengen: de ideale twee-onder-een-kap buurman. Dus goed verzekerd, altijd aanspreekbaar en een liefhebber van prettige muziek. Met zulke buren behoudt elk huis zijn waarde. Met zulke mensen is helemaal niets mis. Mannen als Elco Brinkman zijn ideale burgers en uitnemende belastingbetalers. Ook als schoonzoon of als tennispartner bevallen zij heel goed.

Maar zijn ideale burgers ook ideale politici? Er is een tijd geweest, in een nog niet eens zo ver verleden, dat bijna elke politieke groepering daarvan overtuigd was. Dus kwamen deze lieden vanzelf bovendrijven als de verkiezingen in aantocht waren. Goudeerlijke en kundige partijgenoten, aan wie je het beheer van de publieke zaak met een gerust hart kon overlaten. De kiezers hadden geen enkele moeite met deze kandidaten. De democratie bood zo wel geen verrassingen, maar ook geen teleurstellingen en het gros van de burgers was met dit laatste zeer content. En heerlijke tijd waarin de politiek stilletjes haar gang ging.

Wat is er precies misgegaan? Waarom wordt de brave borst Brinkman, een politicus die vroeger moeiteloos het schip van staat decennialang op koers had kunnen houden, nu met zo'n verachtelijke boog door media en kiezersvolk uitgespogen? Is het inderdaad een kwestie van presentatie, zoals de meeste deskundigen beweren? Het valt niet te ontkennen dat dit wat beter kan en het is een raadsel waarom het CDA voor het aankleden en oppoetsen van haar lijsttrekker juist Frits Wester heeft aangetrokken. Een kaalhoofdige zeggenschap geven over het kapsel van je aanvoerder is vragen om moeilijkheden. Het resultaat is dat Brinkman nu voortdurend met de handen aan zijn haar zit om de coupe die zijn media-adviseur bedacht heeft in model te duwen. Het resultaat daarvan is weer dat de handdruk van de energieke leider klammer en gladder wordt. Dat komt niet goed over.

Maar haardracht alleen kan natuurlijk niet de oorzaak zijn van de electorale revolutie die Nederland doormaakt. De kiezers kijken daar namelijk dwars doorheen, en zien achter dat geveeg, gestuntel en gehaspel toch die uiterst integere en solide topambtenaar staan die Brinkman geweest is en tot aan zijn dood zal blijven. En daar ligt het probleem. Bij zo'n figuur kunnen zij zich, anders dan vroeger, niets meer voorstellen. Rechtschapenheid, deugdzaamheid, betrouwbaarheid, het zijn allemaal aanbevelingen die bij het moderne electoraat geen enkele aankoopbeslissing meer op gang brengen. De noodzakelijke identificatie is ergens in het roomsrode regeringstijdperk onherroepelijk verloren gegaan. En de boosdoener is Brinkmans beoogde voorganger.

Hoe de politieke betekenis straks in de pers en de vakliteratuur ook wordt ingeschat, Lubbers maatschappelijke betekenis staat vast: het is hem gelukt iedere Nederlander ervan te overtuigen dat het leven alleen de moeite waard is als er iets te ondernemen valt. Het ondernemerschap, liefst op de markt, maar als daar geen plaats is, bij de overheid, op school of gewoon thuis in het gezin, is de enige ware weg naar het geluk. Ruud Lubbers heeft dit evangelie ruim twintig jaar voorgeleefd en uitgestraald, en de boodschap is ontvangen. Heel het Nederlandse volk staat ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. En de rest volgt een cursus daarvoor op kosten van het Arbeidsbureau. Zelfs onder de langdurig werklozen die niet meer voor zo'n cursus in aanmerking komen stijgt het percentage 'ondernemenden' snel, zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Deze sociologische categorie wordt gevormd door de steuntrekkers die geheel in de geest van Lubbers niet bij de pakken neerzitten maar hun uitkering beschouwen als het startkapitaal voor bedrijfsmatige activiteiten. Noodgedwongen in het zwarte circuit, maar je moet het toch ergens leren. En vrouwen durven tegenwoordig zichzelf pas geëmancipeerd te noemen als ze een eigen ondernemingsplan kunnen opstellen. De bevrijding begint wat dat betreft gewoon weer bij Schoevers. Innoverend, creatief, flexibel, alert, scherp, competitief, assertief en sociaal vaardig, dat moet de eigentijdse entrepeneur allemaal zijn en het zijn precies de eigenschappen die Lubbers zo royaal tentoonspreidde tijdens zijn lange managementperiode. Dat daarbij de rechtschapenheid, de standvastigheid en de betrouwbaarheid in het gedrang kwamen viel tenslotte niemand meer op. En dat deze kwaliteiten in feite ook ongewenst zijn in de hogere echelons van het politieke ondernemerschap demonstreert de val van mr. drs. L.C. Brinkman. Te integer om voor een commissariaat gevraagd te worden door een echte onderneming. Te geloofwaardig om door een ondernemende kiezer vertrouwd te worden.

    • Jaap Boerdam