Gentleman (1)

Graag zou ik een paar aanvullende opmerkingen willen plaatsen bij Bastiaan Bommeljés bespreking van 'The Compleat Gentleman' van Geoffry Beard (boekenbijlage 16 april).

Dit boek ken ik helaas (nog) niet. Maar vol gaarne neem ik op Bommeljés gezag aan, dat Beard ten onrechte voorbij gegaan is aan de sociologische, politieke en religieuze achtergronden van het verschijnsel 'gentleman'. Eigenlijk lijkt de ondertitel 'Five Centuries of Aristocratic Life' reeds deze verenging te suggereren. Het gentleman-zijn is immers historisch niet beperkt tot aristocratische kringen. Het is een standaard, een code voor gedrag, die door de 'hoogst geborene' lang niet altijd kon worden opgebracht, maar soms door iemand van 'gewone komaf' wel werd benaderd of bereikt.

Het zou daarom interessant zijn geweest, wanneer Beards boek vergeleken was met dat van Philip Mason 'The English Gentleman. The Rise and Fall of an Ideal'. Voor het eerst in 1982 en opnieuw in 1993 uitgegeven. Beard had dit boek dus moeten kennen. Ik heb in ieder geval de indruk gekregen, dat veel van wat Bommeljé bij Beard mist, nu juist wel bij Mason aan de orde komt. Deze laatste volgt het begrip 'gentleman' door de literatuur en stapt daarbij af van de adellijke beperking, die Beard zichzelf oplegt. Mason onderscheidt ook in de sportsman, de koloniale bestuurder en de soldaat gentleman-gedrag. Kortom, hier is sprake van een veel breder sociaal-historisch perspectief. Bovendien is zeer interessant dat hij het begrip gentleman in de Victoriaanse periode ontleedt in termen van een soort cultus-ideaal, gebaseerd op Christelijke normen en waarden. Deze zijn dan niet toegepast op het, voor gewone wereldburgers, welhaast onhaalbare vergeestelijkt kluizenaars-ideaal, maar op een poging tot integer en onberispelijk sociaal gedrag in het dagelijks leven.

Bommeljé suggereert, ik begrijp aan de hand van Beard, dat het gentleman-ideaal als cultuur-ideaal historisch afgedaan heeft. Ik betwijfel dat. Mason trekt in ieder geval de gentleman-lijn door tot de moderne en misschien zelfs wat aan inflatie onderhevige term 'decent chap'. Een term die volledig breekt met de gedachte dat één klasse het monopolie op deugdzaamheid kan opeisen.

Ik begrijp dat Beards boek de beperkte, elitaire, mooie en dure platenuitgave is. Een boek echter, dat een noodzakelijke aanvulling verdient met Masons beperkt geïllustreerde, maar van een brede en democratische optiek voorziene verhandeling, die bovendien bijna viermaal goedkoper is. Maar laat ik duidelijk zijn. Voor wie van het onderwerp houdt: twee boeken om te hebben.

    • R.A.R. Kerkhoven