Bombardementen moeten onmiddellijk stoppen; Ultimatum Navo Bosnische Serviërs

BRUSSEL, 23 APRIL. De NAVO zal bombardementen uitvoeren op Servische stellingen rondom de moslim-enclave Gorazde als de Bosnische Serviërs de belegering van de stad niet onmiddellijk opgeven. De ambassadeurs van de 16 lidstaten van de NAVO hebben dat afgelopen nacht in Brussel besloten.

Luchtaanvallen komen er ook indien de Servische militairen zich niet voor zondagochtend twee uur (Nederlandse tijd) hebben teruggetrokken tot ten minste drie kilometer uit het centrum van Gorazde. Tegelijkertijd moeten VN-blauwhelmen, voedselkonvooien en medische teams tot de stad worden toegelaten.

Daarnaast dreigt de NAVO met luchtaanvallen als de Serviërs niet al hun zware wapens voor volgende week woensdagochtend twee uur hebben teruggetrokken uit een gebied van 20 kilometer rondom Gorazde. Een soortgelijk ultimatum van de NAVO had in februari succes in Sarajevo, waar op het ogenblik niet meer wordt gevochten.

De NAVO besluit nog niet tot de instelling van 'militaire uitsluitingszones' rondom de overige vier door de VN aangewezen veilige gebieden in Bosnië, Srebrenica, Tuzla, Bihac en Zepa. Maar ze houdt die mogelijkheid wel nadrukkelijke achter de hand indien Servische troepenbewegingen daartoe aanleiding geven. Als de enclaves nu zouden worden beschoten, zal de NAVO onmiddellijk luchtaanvallen kunnen uitvoeren.

Secretaris-generaal Wörner zei na afloop van het spoedberaad dat de NAVO vastbesloten is om “de moordende en barbaarse aanvallen op onschuldige burgers” te doen stoppen. Hij zei ook dat de NAVO bij het ondernemen van acties nauw zal samenwerken met UNPROFOR, de VN-troepen in ex-Joegoslavië, waarbij rekening wordt gehouden met de veiligheid van de blauwhelmen op de grond. Het is nu aan de Serviërs om te beslissen of zij de “zeer ernstige consequenties” van hun handelen willen aanvaarden, aldus Wörner.

Diplomaten in Brussel toonden zich niet erg onder de indruk van de verklaring van VN-afgezant Akashi, die gisteravond in Belgrado zei dat de Serviërs zich bereid hebben getoond om hun vijandelijkheden in Gorazde te staken en hun zware wapens terug te trekken. Gesproken werd over een poging om de NAVO af te houden van het nemen van harde besluiten. Volgens een hoge diplomaat gingen de Serviërs plotseling ook onderhandelen met de VN-autoriteiten ter plekke toen de NAVO in februari vergaderde over het stellen van een ultimatum. “Als ze menen wat ze zeggen, is er niets aan de hand en hoeven ze dus ook niet te vrezen voor aanvallen”, aldus een diplomaat.

Het tweeledige besluit om onmiddellijk een eind te maken aan het bloedvergieten in Gorazde en om te dreigen met de instelling van 'exclusieve zones' rondom alle 'veilige gebieden' betekent dat de NAVO veel nauwer betrokken raakt bij de oorlog in ex-Joegoslavië. Het besluit gaat ook verder dan het restrictieve verzoek om bijstand dat secretaris-generaal Boutros Ghali van de VN deze week aan het bondgenootschap deed. Boutros-Ghali noemt in zijn brief slechts de mogelijkheid van luchtaanvallen op geschut dat daadwerkelijk wordt gebruikt voor beschietingen van burgers in de 'veilige gebieden'. De NAVO dreigt nu met luchtaanvallen op “zware wapens en andere militaire doelen” in een gebied met een straal van 20 kilometer rondom Gorazde, indien de Servische militairen doorgaan met hun beschietingen op de stad, indien zij het centrum van de stad zondagochtend niet hebben verlaten of indien voor woensdagochtend de zware wapens niet zijn verwijderd.

Pag.5: Russen geïnformeerd

Het ultimatum om een staakt-het-vuren in Gorazde af te dwingen ging gisteravond al in, onmiddelijk nadat de NAVO-ambassadeurs het besluit hadden genomen om zo nodig in te grijpen. “Op het moment dat ze dit bericht op CNN zien, weten ze dat ze rekening moeten houden met aanvallen”, aldus de Amerikaanse ambassadeur Robert Hunter.

Secretaris-generaal Wörner van de NAVO zei gisteravond dat hij Boutros-Ghali onmiddellijk op de hoogte had gesteld van de in Brussel genomen besluiten, en dat hij ervan overtuigd is dat de VN-secretaris-generaal niet zal aarzelen om de hulp van de NAVO in te roepen. Tegelijkertijd werd ook de Russische ambassadeur in Brussel ingelicht over de stap van de NAVO. Moskou dreigde gisteren nog met terugtrekken van zijn blauwhelmen (uit Sarajevo) indien hun veiligheid in gevaar zou komen door luchtaanvallen. Wörner zei dat er de afgelopen dagen intensief bilateraal contact is geweest tussen NAVO-lidstaten en Rusland. In februari toonde de regering in Moskou zich overvallen door het NAVO-ultimatum over de terugtrekking van Servische troepen rond Sarajevo. “Nu zullen ze het niet uit de krant hoeven te lezen”, aldus een diplomaat.

De beslissing of er daadwerkelijk luchtaanvallen komen, heeft de NAVO gedelegeerd aan zijn commandant in Zuid-Europa, admiraal Leighton Smith. Die zal in samenspraak met de VN-commandant vaststellen of er een aanval zal worden uitgevoerd. Met name van VN-zijde zal daarbij de veiligheid van de blauwhelmen op de grond in de gaten moeten worden gehouden. Ook de beslissing of op basis van Servische troepenbewegingen moet worden gegaan tot de instelling van zogeheten 'militaire uitsluitingszones' rond Srebrenica, Tuzla, Zepa en Bihac wordt overgelaten aan de militairen van de NAVO en de VN. Daar komen de NAVO-ambassadeurs niet meer aan te pas, evenmin als de regeringen van de NAVO-lidstaten.

Anders dan bij het Sarajevo-ultimatum wordt de Serviërs bij Gorazde niet de mogelijkheid geboden om voor aanstaande woensdagochtend hun zware wapens “onder controle van de VN” te brengen. De VN heeft daarvoor niet genoeg mankracht ter plekke. Het is gemakkelijker om vanuit de lucht te controleren of alle wapens daadwerkelijk zijn teruggetrokken achter de grens van 20 kilometer.

NAVO-diplomaten erkennen dat voor de bescherming van de 'veilige gebieden' meer blauwhelmen nodig zijn. Maar dat is een zaak voor de VN, zo wordt in Brussel opgemerkt. Een Nederlandse diplomaat zei niet te verwachten dat de NAVO-lidstaten bereid zullen zijn om meer militairen onder VN-vlag naar Bosnië te sturen. De Europese landen hopen dat de Verenigde Staten grondtroepen zullen sturen, maar de regering in Washington heeft duidelijk te verstaan gegeven dat zij daarover in dit stadium niet peinst. De VS willen pas grondtroepen zenden als er een door alle partijen geaccepteerd akkoord op tafel ligt over de opdeling van Bosnië.

Secretaris-generaal Wörner herhaalde gisteren dat luchtaanvallen alleen in Bosnië geen vrede kunnen brengen. Die komt er alleen maar als de betrokken partijen weer aan de onderhandelingstafel gaan zitten. Vandaar dat in de NAVO-verklaring pogingen worden toegejuicht om nauwer gezamenlijk diplomatiek optrekken van de Verenigde Staten, Rusland, de VN en de Europese Unie te bereiken.