Bankiers en commissarissen goede klanten bij eigen bank

ROTTERDAM, 23 APRIL. In de kleine lettertjes in hun jaarrekeningen doen de Nederlandse banken dit jaar voor het eerst een boekje open over een heel exclusieve klantenkring - hun eigen bestuurders en commissarissen. Nieuwe uit Brussel overgewaaide regels voor de jaarrekening verplichten de banken om de hoogte van kredieten aan hun bestuurders en hun commissarissen te vermelden. Het is pikante informatie over financiële privézaken, die de banken zo ver mogelijk achterin hun verslag wegstoppen of, zoals de Rabobank, maar liever helemaal niet vermelden in het jaarverslag dat aan het publiek wordt gepresenteerd.

“In Amerika gaan zij nog veel verder”, weet bestuursvoorzitter mr. R. Hazelhoff van ABN Amro. “Daar moet een bank ook vermelden hoeveel krediet zij aan het bedrijf heeft verstrekt waar de commissaris werkzaam is.”

Natuurlijk kunnen de kredieten van individuele personen niet uit de cijfers worden afgeleid, dat zou in strijd zijn met de privacy die banken hoog in het vaandel hebben. Informatie geven over klanten is voor hen taboe. De bedragen die de banken tot nog toe hebben gepresenteerd, geven aan dat de ene bank veel meer klandizie heeft - of toestaat - van zijn eigen bestuurders en commissarissen dan de ander. Bestuurders lenen vooral geld voor de financiering van eigen woningen. “Dat is natuurlijk een plezierige fiscale aftrekpost”, concludeert een financiële insider. Wat de commissarissen met hun leningen financieren is onduidelijk. Dat kunnen woningen zijn, maar bijvoorbeeld ook een effectenportefeuille. Op dit punt geven de verslagen geen inzicht.

De bedragen lopen ver uiteen. Zo heeft het tweehoofdige bestuur van Staal Bankiers slechts 88.000 gulden geleend bij de eigen bank, de vijf van MeesPierson 2,1 miljoen, de vier van Credit Lyonnais Bank Nederland een kleine 2,4 miljoen en de elf van ABN Amro hebben samen bijna 7 miljoen intern geleend. De drie bestuurders van F. van Lanschot Bankiers staan bij hun eigen bank voor 3 miljoen in het krijt.

Kredietverlening aan bestuurders is gereglementeerd door de Nederlandsche Bank, die toeziet op de financiële gezondheid van de banken. Per bestuurder mag het krediet niet hoger zijn dan één procent van het eigen vermogen; alle kredieten samen mogen de grens van twee procent niet overschrijden.

Kredieten aan commissarissen liggen gevoeliger. Commissarissen moeten toezicht houden op het bestuur van de bank en het bestuur adviseren. Het is goed gebruik onder banken om eerste klas bedrijfsrelaties uit te nodigen voor een commissariaat: dat bindt een bedrijf ook persoonlijk aan de bank.

Een commissariaat bij een bank is echter al enige tijd geen erebaantje meer. Het faillissement van de Tilburgsche Hypotheekbank in 1982 heeft de schijnwerper gezet op het toezicht van commissarissen. De Nederlandsche Bank heeft een paar jaar later aanbevelingen opgesteld, onder meer over de vergaderfrequentie, de onderwerpen tijdens de vergadering en het overleg met de externe accountant. Een commissariaat is niet vrijblijvend. Commissarissen kunnen aansprakelijk worden gesteld als onvoldoende toezicht een reden is voor de ondergang van een bank. Zo bereikten twee commissarissen van de failliette Tilburgsche Hypotheekbank vorig jaar een schikking met de curatoren over hun aansprakelijkheid. Samen betaalden zij meer dan een miljoen.

Net als andere medewerkers moeten de commissarissen zich inmiddels ook houden aan de nieuwe regels voor privé-beleggingen. In tegenstelling tot de bestuurders, die kunnen profiteren van de aantrekkelijke personeelsvoorwaarden voor leningen en dergelijke, moeten commissarissen als gewone klanten behandeld worden. “Het is natuurlijk een positief signaal, als iemand die commissaris bij een bank is ook zijn persoonlijke zaken bij die bank onderbrengt”, meent een betrokkene.

In de praktijk blijken er opmerkelijke verschillen te zijn tussen de banken. De Nationale Investeringsbank (die geen particuliere activiteiten heeft) heeft geen leningen uitstaan bij haar commissarissen, Credit Lyonnais Nederland zit op ruim zes ton.

MeesPierson's twaalf commissarissen staan samen voor 3,9 miljoen in de boeken. Dat bedrag is geconcentreerd bij enkele personen die een omvangrijk participatie- en investeringsbedrijf hebben, zo indiceert een woordvoerder. “Over onze privé-financieringen kan ik niets zeggen, maar dit soort voorschriften raakt een merchant bank als de onze extra”, zo zegt hij op een vraag over de hoogte van het bedrag. ABN Amro zit nog veel hoger. Daar hebben de 15 commissarissen samen ruim 19 miljoen geleend.

Een geval apart is de coöperatieve Rabobank. Zij meldt helemaal geen privé informatie: geen leningen, maar ook geen bezoldiging van de hoofddirectie en de raad van beheer (die bij een coöperatie min of meer met een raad van commissarissen vergelijkbaar is). De bedragen worden wel vermeld in het verslag dat bij de Kamer van Koophandel wordt gedeponeerd. De Rabo maakt er geen geheim van en verstrekt de cijfers ook mondeling. De salarispost is 7,1 miljoen, de kredieten bedragen 9,9 miljoen. In dat laatste zitten evenwel ook de financieringen ten behoeve van de leden van de raad van toezicht, die gerecruteerd worden uit de besturen van de lokale Rabobanken. Onder hen zijn verschillende actieve ondernemers, zodat hun bedrijfsfinanciering in de kredieten zijn opgenomen. Het bedrag zegt dus weinig over het kredietbeleid van de Rabobank ten opzichte van bedrijfsinsiders.

Voor de Nederlandsche Bank is de informatie over de kredietbedragen geen aanleiding corrigerende actie te ondernemen of voorschriften te stellen. Het is op zich acceptabel dat commissarissen juist bij 'hun' eigen bank een krediet willen opnemen. De hoogte van bedragen doet niet vermoeden dat er sprake is van een tegenstelling tussen het toezicht door commissarissen en hun eigen financiële belang.

Voor de banken, die altijd graag op de hoogte zijn van de denkrichting van hun toezichthouder, spreekt het (volgende week officieel verschijnende) verslag van de centrale bank boekdelen. Ook de Nederlandsche Bank zelf valt onder de nieuwe voorschriften. De directiekredieten liggen bij elkaar rond twee miljoen, de leningen aan commissarissen zijn nul.

    • Menno Tamminga