Veelbelovende eerste verfilming van Margriet de Moor

Naarden Vesting, Ned.3, 21.03-22.00u.

Om minstens twee redenen zorgt de vanavond door de NOS uitgezonden korte televisiefilm (in de Hilversumse terminologie ook wel aangeduid als 'single play') Naarden Vesting voor goed nieuws. Het discrete, heldere en geacheveerde proza van Margriet de Moor, op wier novelle 'Verkozen landschap' uit de bundel Dubbelportret (1989) de film gebaseerd is, blijkt zich uitstekend te lenen voor dramatisering. En regisseur Annette Apon, die ook tekende voor de grotendeels zeer letterlijke scenariobewerking, bewijst in haar meest conventionele werk tot nu toe het dienstbare drama-métier in de vingers te hebben zonder verraad te plegen aan de experimenten met kleur, muziek, licht en vormgeving die ze eerder op film vastlegde.

Wie zich zonder voorkennis van Apons andere werk (alle drie de lange speelfilms - Golven, Giovanni en Krokodillen in Amsterdam - lieten sporen na in Naarden Vesting) overgeeft aan de overtuigende anekdote, hoeft niets te missen van de nuances in regie en scenario. Maar de lange weg van Apon naar zo'n schijnbaar simpele opgave verklaart hoe ze erin kon slagen om de ambivalentie van De Moors verhaal in het zo veel eenduidiger medium intact te laten.

Met literaire middelen laat De Moor immers in het midden of de hoofdpersoon, de liederenzangeres Mira (Truus te Selle), nu werkelijk het slachtoffer is van de intriges van de opdringerig-behulpzame Karin (Ella van Drumpt), die haar plaats in huis en gezin in lijkt te willen nemen, of dat die coup uitsluitend aan Mira's paranoïde brein ontspruit. Het verhaal 'Verkozen landschap', vernoemd naar een lied van Fauré ('Votre âme est un paysage choisi'), verwijst subtiel naar een denkbaar overspel van Mira's zo evenwichtige en attente echtgenoot (Edwin de Vries) met de opzichtige indringster. Apon moet die gedachte wel visualiseren, maar verhindert dat we hetgeen we zien voor waar aannemen, door een heel eenvoudig, doch werkzaam montagetrucje.

Verstandig genoeg blijft Apon dicht bij de middelen, waarmee De Moor de verschillen aangeeft tussen de in zichzelf en haar muziek opgesloten, naar virtuositeit strevende Mira en de makkelijk levende Karin. De dialogen van De Moor zijn om door een ringetje te halen. Het taalgebruik van Karin, die haar kind 'dropt', spontaan begint te klagen over een 'te erge identiteitscrisis' en 'geef mij maar een pilsje' roept, maakt aannemelijk waarom Mira haar aanwezigheid vanaf het allereerste moment niet verdraagt. De vondst van Apon Karin in een kaal kunststof-interieur overdag te laten luisteren naar de radio via het testbeeld van de televisie typeert precies de tragische leegte, waarin zo'n emotionele parasiet gedijt. Natuurlijk vinden alle mensen uit Mira's omgeving Karins 'spontaniteit' en behulpzaamheid prettig. Behalve de kat, die weigert het huis te delen met de nieuwe vriendin en, zoals aan het slot blijkt, Mira's, in haar leven essentiële vader (Ton Lensink).

Apon verschuift de nadruk iets naar Mira's schuldgevoel over het feit dat ze na een aantal jaren weer is begonnen te werken en daarom haar dochtertje soms aan haar lot (en aan Karin) over moet laten. Opvallend is ook dat twee scènes, waarin de nauw luisterende acteursregie, die moet balanceren tussen inhouden en exploderen, enigszins derailleert, nu juist de momenten betreft dat Te Selle op een niet-effectieve manier terugslaat: een verbale overtroeving van Van Drumpt aan de telefoon en een halverwege mislukkend rollenspel op het kantoor van De Vries. Voor het overige zijn alle acteurs (onder wie de deze week overleden Michel van Rooij als de enige andere huisvriend die de scenariobewerking gehaald heeft) steeds voortreffelijk, evenals de wezenlijke elementen aan de dramatische spanning toevoegende cameravoering (en belichting) door Jules van den Steenhoven, de opvallend rake 'art direction' van Hadassah Kann en de niet-opdringerige, maar soms dominerende muziek van Henk van der Meulen.

Verbazing wekt dat de in de novelle (hoewel de naam niet genoemd wordt) zeer herkenbare geografie en sfeer van psychologische 'belegering' van het stadje Naarden in de film een minder grote rol speelt. Het bezwaar werd enigszins ondervangen door de titelwijziging. Annette Apon moet maar snel weer iets voor de televisie doen en speelfilmproducenten zouden er verstandig aan doen vlug alles van Margriet de Moor te lezen.