PvdA nu bijna evenveel wethouders als VVD

ROTTERDAM, 22 APRIL. De PvdA heeft in de colleges van B en W haar dominante positie verloren. Ze heeft nu net zo veel wethouders als de lokale partijen en slechts iets meer dan de VVD. De partij heeft meer wethouders verloren dan gemeenteraadsleden. De grote overwinnaars VVD en D66 hebben juist meer wethouderszetels veroverd dan raadszetels.

Dit zijn de conclusies uit een onderzoek van de Tilburgse politicologen P. Tops en P. Depla, dat vandaag gepubliceerd wordt in het weekblad Binnenlands Bestuur. Ze analyseerden de uitkomsten van de collegeonderhandelingen in 158 representatieve gemeenten.

De PvdA ziet in de Nederlandse gemeenten haar wethoudersaantal met 12 procent teruglopen terwijl ze bij de verkiezingen maar 6 procent van haar raadszetels verloor ten opzichte van de vorige raad. De VVD en D66 wonnen juist veel meer wethouders dan raadsleden. De VVD won bij de verkiezingen 3 procent meer raadszetels maar telt nu 8 procent meer wethouders, D66 respectievelijk 3 en 7. In de twintig grootste steden won D66 zelfs meer wethouderszetels dan raadszetels. Het CDA verloor evenveel wethouderszetels als raadszetels: 7 procent.

De resultaten van de collegeonderhandelingen tonen een verlate afrekening met de PvdA, na twee openeenvolgende nederlagen bij de gemeenteraadverkiezingen. In de collegeonderhandelingen na de verkiezingen van 1990 waarbij de PvdA eveneens verloor, kon de partij zich nog redelijk handhaven. Dat is nu voorbij, 19 procent van de wethouderszetels wordt bezet door de PvdA. Dat is net zoveel als door lokale partijen en slechts iets meer dan de VVD (18 procent). Het CDA bezet 33 procent van de wethouderszetels en D66 levert 9 procent van de wethouders. Door de tweede overwinning op rij heeft D66 haar status als 'bestuurlijke nieuwkomer' in de gemeenteraden verloren en vooral in de grote steden is D66 sterk vertegenwoordigd in de colleges. D66 is zelfs de enige partij die in de twintig grootste steden van Nederland in alle colleges is vertegenwoordigd. Tops en Depla concluderen dat er niet langer twee vanzelfsprekende lokale bestuurderspartijen bestaan, maar vier.

Door versplintering van de gemeenteraad in de grotere hoeveelheid kleinere, soms extreme partijen is het aantal afspiegelingscolleges gedaald, vooral in de grote steden. Op grond van hun grootte zouden in een aantal steden de centrumdemocraten en de Socialistische Partij een wethouderszetel hebben kunnen krijgen. Dat is echter in geen enkele gemeente gelukt. Ook de lokale partijen zijn ondervertegenwoordigd in de colleges van B en W, net als GroenLinks.

Naast de legale zijn er ook illegale pensions. “Ik ben wel eens in zo'n huis geweest waar een paar zielige oude mannen op bed lagen”, vertelt Harry Nagel van de GG & GD. “Die eigenaar loopt dan met je mee, en zegt: Jan, vertel die meneer eens of je het hier goed hebt. Jan kijkt angstig boven de lakens uit en zegt dat ie het erg goed heeft.” Dit soort toestanden komen volgens hem vaker voor. Maar er valt niets aan te doen. “Verhalen over mishandeling krijg je in die wereld nooit uit de eerste hand.” Een van de belangrijkste 'systeembinders' voor de pensionhouders, zo zegt Nagel, is de uitkering die bij machtiging op zijn rekening wordt overgemaakt. Volgens een woordvoerder van de sociale dienst is daar niks aan te doen: elke burger heeft het recht een ander te machtigen.