Het stukje vel dat in je keel hangt; Van Dales Juniorwoordenboek Nederlands

Juniorwoordenboek Nederlands. Uitg. van Dale, 519 blz. Prijs ƒ 37,50 (geb.)

Een raadseltje. Wat wordt bedoeld met de volgende zin?

[(Het eerste lid vermoedelijk van Mnl. ange (eng, beklemd), het tweede lid is bei (bes)], bes- of knobbelachtige opzwellingen van de aderen aan de anus.

Juist ja, volgens de Grote Van Dale voor volwassenen gaat het hier om 'aambeien'. Maar dan weten we dus nog niks. In het Van Dale Juniorwoordenboek staat: 'Aambeien zijn bultjes bij het poepgaatje van een mens. Alleen volwassenen kunnen ze krijgen. Soms bloeden ze of doen ze pijn.' Ha, dat is duidelijk. Handig ook om te weten dat alleen volwassenen er last van kunnen hebben.

Het Van Dale Juniorwoordenboek Nederlands is een woordenboek voor kinderen vanaf acht jaar. Er staan achtduizend woorden in. Als de nieuwslezer op tv of je vader of moeder voortaan een woord gebruiken dat je niet kent, kun je dat nu zelf opzoeken in een woordenboek met eenvoudige omschrijvingen. Melancholiek bijvoorbeeld. Misschien heeft je moeder wel eens gezegd: 'Oh, ik voel me vandaag zo melancholiek' en dat jij dan dacht dat ze een beetje ziek was. Maar als je het Juniorwoordenboek raadpleegt weet je dat wanneer iemand zich melancholiek voelt, die persoon zich een beetje verdrietig of somber voelt, zonder te weten waarom.

Het Juniorwoordenboek geeft bij de uitleg van een woord vaak ook een voorbeeld. Zoals bij irritant. 'Iets is irritant, als het vervelend is en als het je een beetje boos maakt. Bijvoorbeeld als iemand een hele poos met zijn vingers op de tafel zit te trommelen.' Dat kan soms inderdaad irritant zijn. Als de samenstellers van het woordenboek dachten dat ze een woord niet duidelijk genoeg konden uitleggen, maakten ze er een tekening bij. Bij 'huig' bijvoorbeeld ('het stukje vel dat in je keel hangt') staat een tekening van een open mond met een pijltje dat naar de huig wijst.

Om iets in een woordenboek op te kunnen zoeken moet je natuurlijk de letters van het alfabet kennen. Nou doen de meeste kinderen van acht dat wel, maar soms moet je toch even denken of de 'm' nou voor of na de 'p' kwam. Daarom staat in het Juniorwoordenboek op iedere bladzijde links bovenaan het alfabet. Eén letter is steeds dik gedrukt. Dat is de letter waarmee de woorden op die bladzijde beginnen. Als je bijvoorbeeld 'vluchtstrook' opzoekt staat bovenaan de bladzijde a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v x y z. Als je nu vervolgens de betekenis van 'carpoolen' wilt weten, kun je zien dat je een heel stuk terug moet bladeren.

Achtduizend woorden is al een heleboel, maar de Nederlandse taal heeft er meer dan 240.000. Er staan dus eigenlijk veel meer woorden niet dan wel in het Juniorwoordenboek. Hele moeilijke woorden waarvan de samenstellers denken dat kinderen ze toch niet gebruiken, zijn weggelaten. Ook scheldwoorden staan er jammer genoeg niet in. Volgens het Juniorwoordenboek is een eikel altijd 'een vrucht van een eik' en nooit die vervelende jongen van de buren. En ook voor 'seks' en 'neuken' moet je het woordenboek voor volwassenen pakken. Maar daar staat weer niet de betekenis in van 'gameboy', een klein computertje waar je spelletjes mee kunt doen.

Grappig zijn de Belgische woorden in het Juniorwoordenboek. Die betekenen vaak iets heel anders dan je mischien zou denken. Daarom tot slot nog drie raadseltjes. 1. Een hutsekluts is dat: a) een uitsmijter met champignons, b) een hersenschudding of c) een rommeltje. 2. Een bolwassing is dat a) de doop van een baby'tje, b) een uitbrander, een flink standje, of c) het planten van bloembollen. 3. Een beenhouwer is dat: a) een slager, b) een gevaarlijke hond die snel bijt en dan niet meer loslaat, of c) een kniekous. De goede antwoorden staan onder op de pagina.

De goede antwoorden. 1. Een hutsekluts is het Belgische woord voor een rommeltje, 2. een beenhouwer is het Belgische woord voor slager en 3. een bolwassing is het Belgische woord voor een uitbrander, een flink standje.

    • Monique Snoeijen