Astronoom: planeten bij andere ster ontdekt

ROTTERDAM, 22 APRIL. De Amerikaanse astronoom Alexander Wolszczan van Pennsylvania State University meldt vandaag in het wetenschappelijke weekblad Science planeten bij een andere ster te hebben ontdekt. De ster staat in het sterrenbeeld Maagd, op een afstand van ongeveer 1.200 lichtjaar.

Om deze ster zouden twee planeten draaien, die ongeveer driemaal zo zwaar zijn als de aarde. Hun omlooptijden bedragen 67 en 98 dagen. “Het is een planetenstelsel dat op een verkleinde versie van ons eigen zonnestelsel lijkt”, aldus Wolszczan.

De betreffende ster is geen gewone ster zoals onze zon, maar een pulsar. Pulsars zijn enkele tientallen kilometers grote, maar ongelooflijk compacte sterretjes die zeer snel om hun as draaien en tijdens iedere omwenteling een radiopuls uitzenden. Het zijn de centrale restanten van zware, opgebrande sterren. Deze pulsar, PSR 1257+12, roteert maar liefst 161 maal per seconde. De rotatietijd van zulke pulsars, gemeten met radiotelescopen, is meestal uiterst constant.

Ruim twee jaar geleden ontdekte Wolszczan echter dat de pulsfrequentie periodiek varieert. Hieruit leidde hij af dat de pulsar twee begeleiders heeft die hem een beetje heen en weer trekken. Een half jaar eerder meenden Britse astronomen langs die weg bij een andere pulsar ook al een planeet te hebben ontdekt, maar die bewering moesten zij later intrekken. Wolszczan meent nu dat zijn voortgezette waarnemingen de aanwezigheid van de twee planeten bevestigen.

Het is nog helemaal niet zeker of de storende objecten ook werkelijk planeten zijn. Het zou ook om grote gaswolken of andersoortige massaconcentraties kunnen gaan. Ook is nog niet uit te sluiten dat het gemeten effect in de pulsar zelf ligt. Volgens de Amerikaanse astronoom Steve Thorsett van het California Institute of Technology in Pasadena “kunnen jonge pulsars veranderingen in hun rotatie vertonen die de suggestie wekken dat er door planeten aan wordt getrokken”.

Pag.5: Geen leven op planeten door straling pulsar

Dat zou bijvoorbeeld het geval kunnen zijn bij de mogelijke 'planeet' die Russische astronomen drie maanden geleden bij nòg een andere pulsar zouden hebben ontdekt.

Het pad van de speurtocht naar planeten bij andere sterren ligt bezaaid met 'detecties' die later toch niet bevestigd konden worden. Zouden er werkelijk twee planeten om pulsar PSR 1257+12 draaien, dan zou dit belangrijke consequenties hebben voor ons inzicht in het ontstaan en de ontwikkeling van planetenstelsels. Het zou betekenen dat planeten kunnen ontstaan onder zeer uiteenlopende omstandigheden: niet alleen bij gewone sterren als onze zon, maar ook bij sterren die een stormachtige ontwikkeling hebben doorgemaakt. Leven zal er op zulke planeten niet voorkomen, aangezien zij worden bestookt door de röntgen- en gammastraling van de pulsar.