Veel verschillende kankers bevatten p16 tumor suppressorgen

Het gen voor het eiwit p53 is tot nu toe het beroemdste kanker suppressor gen, een gen dat intact het ontstaan van kanker onderdrukt, maar in gemuteerde vorm vaak in kankercellen wordt aangetroffen. P53 is eind 1993 door de redactie van Science uitgeroepen tot molecuul van het jaar.

Nu is er een tumor suppressor gen gevonden en Science (15 april) kopt 'New Tumor Suppressor May Rival p53'. Het gaat om het gen voor eiwit p16. De ontdekkers hebben het gen MTS-1 gedoopt (Multiple Tumor Suppressor 1), waarmee ze de rol van p53 proberen te kleineren. Het p16-gen is vrijwel afwezig in ongeveer 60% van de cellen in kwaadaardige huidpigmentkankers (melanomen), borst-, nier- en botkankers en in ongeveer een kwart van de longkankers en leukemieën. Door ook kleinere mutaties in het gen mee te tellen blijkt dat in ruim driekwart van de melanomen het p16-gen gemuteerd is. P16 steekt met die hoge percentages p53 naar de kroon als belangrijkste tumor suppressor gen. P53 is gemuteerd in ongeveer de helft van alle belangrijkste kankers (borst, long en darm).

Het p16-gen is gevonden door Alexander Kamb en Mark Skolnick van het bedrijf Myriad Genetics en de University of Utah. De tweede auteur van het Science-artikel is Nelleke Gruis, een assistente in opleiding aan de Rijksuniversiteit Leiden, maar werkzaam in Utah. Blijkens een persbericht van de Leidse universiteit vinden haar bazen, de hoogleraren B.J. Vermeer en G.J.B. van Ommen, het niet netjes dat de cowboys uit Utah de afkomst van Gruis niet in het Science-artikel hebben vermeld.

P16 speelt, evenals p53, een rol in de celdeling. P16 bindt aan, en remt de werking van een enzym (cyclin dependent kinase 4, CdK4) dat energie vrijmaakt om de celdelingskringloop op gang te houden. Zodra een cel geen p16 meer maakt, wordt de energieleverantie aan de celdeling niet meer gecontroleerd, en kan kanker ontstaan.

Het gen voor p16 is gedaan via familie-onderzoek aan mensen met erfelijke vormen van melanomen en Leidse antropogenetici leverden en bewerkten patiëntmateriaal waarmee het gen op chromosoom 9 is gelokaliseerd en uiteindelijk gevonden. Het gevonden MTS-1 gen codeerde voor een eiwit waar andere Amerikaanse onderzoekers eind 1993 al over hadden gepubliceerd: p16, een eiwit betrokken bij de celdeling. Net zoals p53 is ook MTS-1 (alias p16) als kankersuppressorgen gevonden, maar bleek het al een bekende functie bij de celdeling te hebben.