Toneel over travestieten ontbeert vakmanschap

Voorstelling: Shade door De Nieuw Amsterdam. Regie: Maarten van Hinte. Spel: Marjorie Boston, Rufus Collins, Steven Daniels, Monique van Hinte. Gezien: 20/4, DNA-theater Spuistraat, Amsterdam. Nog te zien: aldaar en elders t/m 29/5. Inl. 020-6278672

Toen de Amerikaanse cineaste Jennie Livingston de documentaire Paris Is Burning uitbracht, een jaar of vijf geleden, leek het er even op dat de hoofdpersonen van haar film - travestieten en transseksuelen uit Harlem - eindelijk de roem kregen waarop ze al zolang hoopten. Inderdaad werden ze op het hoogtepunt van de sensatie die Paris Is Burning in New York veroorzaakte, naar downtown gehaald. Even werden ze erkend als uitvinders van de voguedance, even waren ze goed voor folkloristische doeleinden. Daarna werden ze, volgens een artikel in de New York Times vorige zomer, afgedankt, teruggestuurd, vergeten. Van Livingston kregen ze wat afkoopgeld, te weinig om de prostitutie vaarwel te zeggen. Ten minste drie van hen zijn sinds het uitbrengen van de film vermoord of op andere wijze overleden.

Paris Is Burning toonde de cultuur van de zogeheten houses in Harlem; iedere wijk, iedere clan heeft zijn eigen house, met een 'moeder' aan het hoofd van de buurtkids die elkaar in glamour, acteren, travestie en campy gedrag trachten te overtreffen. Ze zijn de vleesgeworden extravaganza, aanstekelijk en vol zelfspot - en fascinerend omdat achter hun maskers overduidelijk zoveel verdriet en vernedering schuilgaan en verlangen naar een ander, liefst ook blank lichaam, als toegangsbewijs voor het kleinburgerlijkste bestaantje.

Het multiculturele theatergezelschap De Nieuw Amsterdam is om begrijpelijke redenen geïnspireerd door Livingstons film, die uitgangspunt is geworden van hun voorstelling Shade. Daarmee hebben de vier spelers en regisseur Maarten van Hinte zich ten doel gesteld Paris is Burning op zijn minst te evenaren. Dat lukt niet. Het 'onechte' gedrag van de echte mensen in de film verdraagt het niet geïmiteerd te worden: het is niet langer navrant en ontroerend. Het spel in de film fascineert omdat het een middel is om te overleven en dat schrijnende element ontbeert een toneelversie.

Afgezien daarvan ontstijgt de uitvoering die van de gemiddelde buurthuisvoorstelling niet. De goede bedoelingen en het aanstekelijke enthousiasme maken Shade charmant, maar benadrukken tegelijkertijd eens temeer het gebrek aan professionaliteit. De voorstelling is een optelsom van veel stoplappen, weinig vaart en vage stilering.