Olifantsoor aan de voeten

Als de Engelse schoenmaker John Lobb de maat van een voet neemt, blijft geen rimpeltje of knobbel onopgemerkt. Hij vraagt zelfs naar de gemiddelde lengte van de teennagels. Lobb spreekt dan ook niet van een paar, maar van een linker- en een rechterschoen.

John Lobb Ltd. Bootmaker, 9 St. James's Street, London SW1A 1EF. Inl 00-441719303664. John Lobb/Parijs: tweede verdieping Hermès, 24, Rue du Faubourg-St.-Honoré. Inl 00-33142652160. Edward Green bij Shoes & Shirts, Havenstraat 23, Maastricht. Inl 043-255518.

John Lobb - 'one of the last outposts of late Victorian English baroque' - duikt nimmer op in advertenties maar houdt zich staande dankzij een internationale fluistercampagne. Het vier generaties oude Londense familiebedrijf maakt sinds het midden van de vorige eeuw schoenen, rijlaarzen en pantoffels op maat. Gezien de prijzen richt Lobb zich voornamelijk op de 'rich and famous': koningshuizen, filmhelden en een uitgelezen clubje dandy's die zwichten voor de verlokkingen van het lederen maatwerk. Een bezoek aan St. James's Street nummer negen is een stap terug in de tijd: houten werkbanken vol lappen leer, messen en tangen.

Na een hoffelijke ontvangst dwaalt de blik van de gastheer af voor een vluchtige voetinspectie. Het gefluister van de medewerkers draagt bij aan het besef dat zich een voorname gebeurtenis gaat voltrekken. Bij Lobb koopt men niet, men ondergaat een ritueel. Minimaal drie mille wordt hier besteed aan misschien wel het grootste private plezier dat een individu zich wensen kan: een paar 'hand-cut, hand-stitched, hand-built' schoenen op maat.

Serieuze gegadigden zijn ruim een uur in de weer met hun eerste bezoek. Vlak voor de voeten wordt een groot leren boek opengeslagen met het verzoek om te gaan staan op de twee blanke pagina's. De maatnemer knielt voor zijn cliënt en maakt een zorgvuldige voetomtrek. Dit topografisch onderzoek wordt gevolgd door uitgebreid gepas, gereken en gemeet, waarna de medewerker weer op ooghoogte komt en verzekert dat “niet de kleinste rimpel of onregelmatigheid onopgemerkt is gebleven.” Hij informeert zelfs of de teennagels altijd deze lengte hebben; millimeters tellen.

Vanaf nu spreekt Lobb niet meer van een paar maar van een linker- en een rechterschoen. Op basis van de vergaarde gegevens wordt een houten leest gemaakt. Zooldikte en hielhoogte kunnen tot op de millimeter worden bepaald. Na het passen wachten in antieke kasten de verschillende stijlen en modellen waaruit men kan selecteren; desgewenst kiest men voor een kopie van een oud lievelingspaar. Vervolgens moet worden beslist van welke leersoort de schoen gemaakt moet worden: van rund-, kalfs-, of exclusiever, slangen-, neushoorn- en olifantsleer. Rest nog één lastige beslissing, de veters; geweven draad, leer, rond of plat zijn de mogelijkheden.

Na zo'n drie maanden wordt men uitgenodigd voor de 'fitting'. Lobb wil er zeker van zijn dat de als een handschoen sluitende schoen op geen enkel plekje knelt. Na dit bezoek volgt andermaal een periode van lijdzaam wachten tot de dag dat een in barok handschrift geschreven kaart bericht dat het werk gedaan is. Wie zijn nieuwe paar ontmaagdt ervaart direct dat het zijn gelijke niet heeft. Het is smaller en eleganter en beduidend lichter dan de reguliere bonkige confectieschoen. Voordat men weer wegwandelt volgt een korte onderhoudsverhandeling en wordt de aspirant-drager herinnerd aan de grootste vijanden van een schoen: sneeuw en regen. Poetsen mag niet met een borstel maar moet met 'your grandmother's knickers', oftewel een oude katoenen lap die beslist pluisvrij is. Mits de schoenen na elke dag dragen met vochtopnemende spanners overnachten weet men zich verzekerd van Lobb's garantie: 'een edel paar handgemaakte schoenen, dat zeker een decennium meegaat'.

Prijzen bij Lobb zijn irrelevante details waar niemand over rept: zonder een krimp te geven telt men ruim duizend gulden neer voor een paar nieuwe leren zolen. Pas bij de tien mille kostende krokodillelederen pantoffel fronst een deel van Lobb's clientèle de wenkbrauwen. Liever besteedt men wat meer aan een lamswollen schoenvoering van 750 gulden of een paar handvervaardigde houten schoenspanners, een 'must' van anderhalf mille.

Rijkelijk gewaardeerd zijn ook de op maat gemaakte golfschoenen. Ondanks hun prijs van 3500 gulden moet het setje spikes van bijna driehonderd gulden apart worden afgerekend. Paardrijders moeten van nog riantere financiële huize komen: een maatgemaakte spanner komt hen op vier mille te staan, het vervangen van een rits op vierhonderd gulden. Als troost voor dergelijke bedragen weet de Lobb-bezitter dat zijn schoeisel er in de toekomst alleen maar fraaier op zal worden.

Verder heeft de Lobb-klant het exclusieve genoegen dat de houten voetleest die van zijn voeten is gemaakt tot het einde der tijden in de catacomben van St. James's Street ligt opgeslagen. Temidden van de leesten van gewone stervelingen liggen er de 'royal feet' van Queen Victoria, King George VI, de huidige Prince of Wales en natuurlijk van Queen Elisabeth zelf. Verder schoeide Lobb de 'less royal feet' van Winston Churchill, Mountbatten en die van de acteurs Sir Lawrence Olivier en Peter O'Toole. In de werkboeken waarin Lobb alle voetafdrukken koestert, bevinden zich ook de afdrukken van de 'less loyal and extremely bony feet' van diplomaat en spion Guy Burgess. Bij overleden klanten van naam vermeldt Lobb de doodsoorzaak en -datum in de laatstgenomen schets van de voetomtrek.

Aan opmerkelijke klanten en wensen heeft de firma geen gebrek. Zo kwam er eens een man met een stevige grijze lap onder z'n arm de winkel binnen met de vraag: “kunt u een paar schoenen maken van dit olifantsoor?.” Verder verhaalt Lobb over de beroemde tenor Enrico Caruso die kind aan huis was: “hij betoverde de staf met een onbegeleide aria terwijl zijn aankoop werd ingepakt.”

Drie van Lobb's medewerkers zijn al zestig jaar werkzaam bij Lobb en gul met anekdotes. Volgens hen is er na vier generaties weinig veranderd en worden de schoenen nog op precies dezelfde wijze gemaakt als voor de oorlog. Met gevoel voor traditie weigert ook de nieuwe generatie Lobb een faxmachine te installeren. Het gemis drijft reguliere klanten tot wanhoop, maar Lobb houdt vast aan de 'good old British policy' van handgeschreven brieven en bestellingen. Deze omzetvertragende factor verontrust Lobb allerminst, mensen die in 1995 op zijn schoenen willen lopen doen er goed aan snel de winkel te bezoeken. Wie geen geduld heeft of zich het maatwerk van de schoenmaker niet kan veroorloven, moet uitwijken naar Hermès in Parijs. Daar vindt men niet alleen Lobb's maatwerk maar ook de handmatig vervaardigde 'ready to wear'-lijn. Overigens heeft Lobb de produktie van deze schoenen uitbesteed aan Edward Green: 'English master shoemaker to the few'. Een billijk alternatief voor een schamele duizend gulden.

    • Yvo van Regteren Altena