Hot Bertaa kan niet fluiten

Winkels staan vol 'handige' en 'onmisbare' artikelen. Soms volmaakt vormgegeven maar volstrekt onbruikbaar. Soms zeer praktisch maar wanstaltig van uiterlijk. Soms geen van beide of alles tegelijk. Een ketel en een sap-pers op hun waarde getest.

In de wereld van het gelikte moderne design met bedaagde heren als Giorgetto Giugiaro, Vico Magistretti en Michael Graves vormt Philippe Starck een schreeuwende dissonant: ranzig zwart T-shirt, spijkerjack en baret, gecombineerd met een spekkige buik en een permanent onuitgeslapen stoppelkop. Starcks presentatie werd zijn handelsmerk. In de jaren tachtig groeide hij uit tot een internationale design superstar, alleen al omdat hij de werkvertrekken van Mitterand in het Elysée ontwierp.

Starck beperkt zich al lang niet meer tot design op staatsniveau. Zijn ontwerpen strekken zich uit van Franse nachtclubs en Newyorkse hotels tot een stortvloed aan gestileerde gebruiksartikelen en meubels. Opgestookt door interieur- en designbladen zijn al heel wat mensen Starck-verslaafd. Kleding hangt aan Starck-haakjes, boeken staan in een Starck-boekenkast; verder zijn er stoelen, tafels, lampen en zelfs fotostandaards van zijn hand.

Aanvankelijk gaf Starck zijn ontwerpen namen die voorkomen in een van zijn lievelingsboeken, later geeft hij zijn meubels en gebruiksvoorwerpen verbasterde namen van Newyorkse taxichauffeurs die zijn pad kruisen. Zo verdwijnen sigaretten in de asbakken 'Ray Hollis' of 'Joe Cactus', worden flessen ontkurkt met 'Smoky Christiani' en kijkt men sinds kort naar 'Jim Nature', een televisie van recycled materiaal.

Philippe Starcks armzalige uiterlijk strookt niet met de prijzen van zijn creaties. Voor een Starck-bed ligt men krom (dertien mille), water aan de kook brengen in de ketel 'Hot Bertaa' komt op bijna vierhonderd gulden te staan en zijn handmatige sap-pers 'Juicy Salif' (honderdveertig gulden) heeft de prijs van twee elektrische persen.

Met alle eerbied voor Starcks naam, originaliteit en werkdrift, aan missers ontkomt hij niet. Het credo 'form follows function' is vaak ver te zoeken. Hot Bertaa bijvoorbeeld, is aantrekkelijk voor het oog maar blijkt een crime in het gebruik. Leeg is de ketel loodzwaar, eenmaal met water gevuld is hij bijkans ontilbaar. Voor het zover is wreekt het ontwerp zich al, want ook voor mensen met een vaste hand is het een klus om de waterstraal door de nauwe tuitingang te loodsen.

Hot Bertaa heeft geen deksel, waardoor zich een probleem aandient bij kleinere gootstenen. De keteltuit past niet onder de kraan, en alleen een gang naar de badkamer biedt dan nog uitkomst. Gevaarlijk wordt het voor iemand die niet gewend is met moderne vormgeving thee te zetten. Wie Hot Bertaa argeloos maar op een ogenschijnlijk logische manier bij het handvat pakt, kan afreizen naar het Brandwondencentrum in Beverwijk. En wie de ketel niet meteen nadat het water kookt van het vuur haalt kan hem linea recta bij de vuilnisbak zetten. “Het handvat is niet bestand tegen temperaturen boven de 110 graden Celsius, (...) door een te snel oplopende temperatuur kunnen de polyamide onderdelen smelten en onherstelbare schade aan de ketel veroorzaken,” waarschuwt de gebruiksaanwijzing.

Ook het vertrouwde signaal van een fluit moet Bertaa ondanks de vierhonderd gulden ontberen, een teleurstelling die zelfs de ferventste Starck-adept doet wankelen: voor dat bedrag heeft men immers zes braaf fluitende Hema-design ketels.

Starcks citruspers 'Juici Salif', uitgebracht door de Italiaanse firma Alessi, gaat evenmin vrijuit. Oogstrelend, zeker, maar bij het persen kan deze 'aluminium spin' met z'n iele pootjes alleen met een lastige greep op z'n plaats worden gehouden. Tijdens de eerste designpersing dient zich reeds heimwee naar een goedkopere electrische Braun of Philips aan, want pitten vangt Juicy Salif niet op.

Hoe gebruikers-onvriendelijk een produkt ook is, Starck kan rekenen op een vergaande vergevingsgezindheid van zijn volgelingen. Maar volgens Deyan Sudjic van het Britse designblad Blueprint, begint het stardom van de ontwerper slijtage te vertonen: “Als de Starck-magie haar kracht verliest - en met de continue stroom van produkten variërend van pastaschalen tot limonadeflessen zal dat zeker gebeuren - riskeert hij het gevaar in ongenade te vallen, net als zijn voorganger Raymond Loewy.” Of die voorspelling bewaarheid zal worden is de vraag, maar Hot Bertaa en Juicy Salif hebben hun bekoring verloren.