Gemeente exposeert doek van Van Eertvelt 'Slag bij Sluis' in Belfort; Sluis wil uniek 17de-eeuws vlootstuk

SLUIS, 21 APRIL. De gemeente Sluis in Zeeuws-Vlaanderen staat op het punt een uniek zeventiende-eeuws vlootstuk kopen. Het gaat om een doek van de in 1603 gevoerde Slag bij Sluis, dat wordt toegeschreven aan Andries van Eertvelt (1590-1652).

Hoewel het schilderij al vanaf begin dit jaar in de raadszaal van het Belfort van Sluis hangt, is het nog eigendom van een kunsthandel in Breukelen, die het vorig jaar aankocht van een Franse particulier. Sluis kan slechts de helft van de vraagprijs van ongeveer vierhonderd duizend gulden voor het schilderij opbrengen en heeft een aantal fondsen aangeschreven voor financiële steun bij de aankoop. Wanneer het de gemeente niet lukt om het doek aan te kopen, is de kans groot dat het schilderij in een particuliere collectie wordt opgenomen en uit de openbaarheid verdwijnt.

Sluis wil het schilderij van 115 bij 150 centimeter aanschaffen om de oude luister in de zeventiende-eeuwse raadzaal in het Belfort, dat rond 1390 gebouwd is, te herstellen. Gemeente-secretaris C.M. Reinhoudt: “De laatste jaren is onze gemeente een aantal bijzondere zestiende- en zeventiende-eeuwse kunstwerken kwijtgeraakt. De werken, van Pieter Breughel de Jonge, Barend van Orley en Jacob van Loo, die hier is geboren, hadden we sinds 1960 in bruikleen van de Rijksdienst voor Beeldende Kunst. Maar die heeft ze onlangs weggehaald, omdat werken van bijzondere culturele waarde alleen nog in erkende musea mogen worden geëxposeerd. Ter vervanging van die werken zochten we iets vergelijkbaars om zelf aan te kopen.” Het schilderij van de Slag bij Sluis is volgens Reinhoudt bijzonder geschikt. “Het is een zeventiende-eeuws kunstwerk van niveau, dat bovendien een fraai beeld geeft van de rijke historie van onze stad.”

Sluis staat op het schilderij op de achtergrond afgebeeld. Het geschilderde stadje komt niet overeen met het werkelijke aanzicht van Sluis rond 1600. Eertvelt schilderde het doek waarschijnlijk niet in opdracht van een inwoner van Sluis. Een realistische weergave van het stadje was daardoor geen noodzaak. Vermoed wordt dat de opdracht voor het doek gegeven is door een van de kapiteins die aan de slag deelnam of door een van de Nederlandse overheden.

De slag die Van Eertvelt schilderde, waarschijnlijk kort nadat hij in 1609 meester was geworden, werd geleverd tussen de Spanjaarden en de Nederlanders. De Spanjaarden bezaten een aantal havensteden in Vlaanderen, die met Nederlandse havens concurreerden. De Schelde was, als waterweg naar een aantal havens, van groot strategisch belang en een beproefd middel van de Nederlanders om de Spaanse handel te frustreren, was de blokkade.

Een dergelijke blokkade lag in 1603 voor de kust van Sluis, een belangrijke voorhaven van Brugge. In mei besloot de Spaanse admiraal Frederico Spinola de Nederlandse blokkade te doorbreken. De gealarmeerde Zeeuwse overheid vroeg de Staten-Generaal om assistentie door de drie Hollandse galeien en een aantal Amsterdamse en Rotterdamse schepen. Omdat Amsterdam en Rotterdam verstek lieten gaan, zag uiteindelijk een Nederlandse vloot van drie oorlogsschepen en twee galeien zich geplaatst tegenover acht Spaanse galeien en twee fregatten. Spinola zette op 26 mei, bij een gunstige oostenwind, nog voor de dageraad de aanval in.

De belangrijkste schepen aan Nederlandse zijde waren de Zwarte Galei, de Seyl-Hondt, De Gouden Leeuw en De Oude Hondt. Middelpunt van het schilderij is de Zwarte Galei van Dordrecht. De Spanjaarden zijn begonnen aan de entering van de galei via de achtersteven. Hoewel de Spanjaarden zich meester leken te maken van de Nederlandse galei en commandant Jacob Michielsz. Wip werd gedood, dreef de bemanning van de Zwarte Hond de aanvallers tenslotte toch terug op het Spaanse schip. Links staat De Seyl-Hondt afgebeeld, rechtsachter De Oude Hondt, die door windstilte niet echt aan de slag deel kon nemen, maar met zijn kanonnen aanzienlijke schade aanrichtte bij de Spanjaarden.

De sterke tegenstand van de Nederlandse bemanning en de vroegtijdige dood van admiraal Spinola deed de Spanjaarden na anderhalf uur strijd besluiten zich terug te trekken. Aan Spaanse zijde waren 800 doden gevallen, aan Nederlandse zijde 36. Na de Slag bij Sluis zette de Spanjaarden hun vloot nog maar sporadisch in. In 1604 veroverde Maurits Sluis op de Spanjaarden.

    • Serge Westerdiep