Efficiënter boeren dankzij de satelliet

Altijd is bemesting gebaseerd geweest op perceelgemiddelden. Maar satellietpositionering en gedigitaliseerde bodemkaarten maken de weg vrij voor locatiespecifiek bodembeheer. Het milieu vaart er wel bij.

Iedere ontwikkeling die voor de landbouw-producent kostenverlagend werkt en die toch gunstig is voor het milieu, verdient speciale aandacht. Tijdens het congres 'Site Specific Management for Agricultural Systems' dat onlangs werd gehouden in Minnesota (USA), bleek dat het Global Positioning System (GPS) het mogelijk maakt de positie van een tractor binnen het veld zeer nauwkeurig kan vaststellen. Bij GPS worden signalen van verschillende satellieten door een GPS-ontvanger onderling vergeleken, waardoor lokalisatie tot op 10 meter nauwkeurig mogelijk is. Met meetapparatuur die de oogst continu registreert, kan men binnen het veld de oogstresultaten vaststellen.

Het blijkt dat er binnen percelen grote verschillen bestaan in opbrengst, variërend tot factoren van drie tot vier. Dit is nieuw - het was gebruikelijk de oogst uit te drukken in termen van gemiddelde waarden per perceel of per bedrijf.

De opbrengstverschillen kunnen vele oorzaken hebben, zoals verschillen in bodemcondities als gevolg van natuurlijke bodemvorming of van menselijke invloed door waterbeheersing, grondbewerking en bemesting. Het lokaal optreden van ziekten en plagen kan ook leiden tot verschillen in opbrengst op korte afstand.

Digitale kaart

Met behulp van GPS en gedigitaliseerde kaarten, waarop verschillen in bodemkundige condities en b.v. onkruidplekken staan weergegeven, kan nu het bodembeheer locatie-specifiek worden aangepast. Voor dit doel zijn machines ontwikkeld die de toediening van meststoffen en biociden automatisch veranderen wanneer een grens op de kaart wordt gepasseerd. Op een monitor in de cabine van de tractor wordt het afgelegde traject zichtbaar gemaakt op de afgebeelde digitale kaart, waarvan iedere eenheid vooraf is gekarakteriseerd op basis van bodemonderzoek. Ook kunnen plekken worden geïdentificeerd waar steeds onkruiden voorkomen.

Vroeger werd de bemesting gebaseerd op gemiddelde waarden voor het perceel, hetgeen inhield dat lokaal te veel en te weinig werd toegediend. Pesticiden en herbiciden werden over het hele perceel toegepast en niet alleen op de plekken waar onkruiden of ziekten en plagen voorkwamen.

Een nog moderner variant maakt gebruik van bemonsteringen tijdens de rit ('on-the-go'), op basis waarvan de bemesting direct wordt aangepast. Er worden 'snuffelaars' ontwikkeld om het stikstofgehalte onmiddellijk te bepalen en waarneming van de bodemkleur wordt gecorreleerd met het gehalte aan organische stof en het stikstofgehalte. Deze methoden zijn zeker nog niet operationeel.

Interessant zijn meer operationele technieken waarmee onkruiden optisch worden herkend, direct gevolgd door gerichte toediening van herbiciden. Hiermee wordt de toegediende hoeveelheid sterk verlaagd en wordt het landbouwgewas niet beïnvloedt.

Het selectief toedienen van meststoffen en biociden is economisch interessant voor de boer omdat chemicaliën hierdoor optimaal worden toegepast. Ook milieutechnisch is de procedure gunstig - uitspoeling van teveel toegediende chemicaliën wordt voorkomen.

Uit praktijkproeven in Amerika is gebleken dat dit zzogeheten locatie-specifiek bodembeheer (LSB) voor de boer economisch is. Gemiddeld bespaart hij ongeveer $ 20,- per acre (0,4 ha). Weliswaar zijn de meerkosten ongeveer $ 5,- per acre, maar de besparing op chemicalieën en de verhoogde opbrengst wegen daar ruimschoots tegen op.

De milieuaspecten zijn moeilijker in financiële termen uit te drukken, maar het is duidelijk dat het voorkomen van overbemesting de uitspoeling van chemicaliën tot nul kan reduceren, terwijl ook de toediening van biociden zeer sterk kan afnemen.

LSB biedt nu de mogelijkheid om de moderne 'kwaliteitszorgprincipes' uit de industrie toe te passen op de landbouw. Was het vroeger zo dat een produkt pas werd gecontroleerd na produktie, nu is het produktieproces zelf onderworpen aan kwaliteitstesten, zodat met zekerheid kan worden aangenomen dat het afgewerkte produkt aan de eisen voldoet - kwaliteitscontrole achteraf is niet meer nodig.

Rond LSB ontstaat nu een nieuwe economische activiteit in Amerika. Dit is schitterend voorbeeld van economische groei die voortkomt uit een milieudoelstelling.

    • Dr.Ir. J. Bouma
    • Johannes Bouma