Japan heeft strijd om HDTV niet verloren

TOKIO, 20 APRIL. In hoog tempo sluiten sinds kort Japanse elektronica- en telecommunicatie-concerns de ene na de andere overeenkomst met Amerikaanse bedrijven, om vooraan in de race te komen in een van de sleutelmarkten van de 21ste eeuw: multimedia. De ingrediënten voor het veelbelovende technologische mengsel zijn kabel-tv, computers, telecommunicatie en software. Doel is om de huiskamer, het kantoor of het instituut te veranderen in een televisiestation en de kijker in een programmamaker.

Deze technische ontwikkeling deed in Japan kortgeleden een bureaucraat voorspellen dat zijn land niet ontkwam aan digitale HDTV. Een storm brak los. Japan loopt bij HDTV voorop in de wereld. Het is het enige land waar HDTV al bestaat: de grote, platte televisietoestellen die een beeld weergeven, zo scherp, dat de woning een bioscoop wordt op huiselijke schaal. Negen uur per dag wordt al in Japan HDTV uitgezonden, terwijl nog in de rest van de wereld de technologie een experiment is.

Maar aan het Japanse huzarenstuk kleeft een probleem: ze slaat niet aan. Ze is te duur. De keuze aan programma's is te beperkt. In Japan zijn nog maar 20.000 toestellen verkocht op een bevolking van 123 miljoen. Gretig zijn de ogen van alle belanghebbenden daarom gericht op 1997. Dan komt HDTV de hele dag in de lucht. Dan wordt HDTV 'gewone' televisie, met een vergelijkbaar groot aanbod aan programma's. Dan moet de doorbraak komen.

Wie dat hoopvolle vooruitzicht komt verstoren na alle moeite die is gedaan, alle investeringen die zijn gepleegd, alle energie die erin is gestoken, kan rekenen op felle reacties. Temeer als daarbij de Japanse technologie wordt afgedaan met “alleen digitale HDTV heeft de toekomst”.

In het Westen trokken de media snel hun conclusie: Japan had zich vergaloppeerd. Diens HDTV, in commentaren prompt omgedoopt tot een van zijn grootste technologieprojecten van deze eeuw, was op een jammerlijke mislukking uitgelopen. Japan boog het hoofd voor het superieure Amerika dat werkt aan digitale HDTV. De vrije markt won het van de industriepolitiek.

Mis. De Japanse HDTV is al digitaal. Alleen de transmissie niet. Die berust op analoge technologie. Maar aan digitale transmissie wordt door Japan net zo intensief gewerkt als in het Westen. “Digitalisering is tegenwoordig overal (in Japan), in de studio-uitrusting van televisiestations, in communicatie-netwerken. Deze algemene trend in aanmerking genomen, zullen (straks) digitale transmissiesystemen de belangrijkste rol spelen in de transmissie van signalen”, schreef het Japanse promotiecentrum voor HDTV in zijn jaarverslag 1992. De bureaucraat had dus niets nieuws gezegd.

NHK, de Japanse semi-staatsomroep en een van de nauwst betrokkenen bij HDTV, is in zijn laboratorium in de 'elektronica-stad' Tsukuba, iets ten noorden van Tokio, bezig aan digitale transmissie. Concerns als Sony, Toshiba, Matsushita, Hitachi, allemaal werken ze in hun laboratoria (in Amerika en Europa) aan digitale transmissie. Toch was de voorzitter van de Vereniging van Japanse elektronica-fabrikanten kwaad, was het promotiecentrum kwaad, was NHK kwaad. De bureaucraat moest zijn opmerkingen intrekken. Hetgeen deze een dag later nederig deed. Hij was verkeerd begrepen.

In Japan gebeurt de transmissie van HDTV-signalen per satelliet. Bij zulke transmissie moeten de signalen als het ware eerst in elkaar wordt gedrukt, anders lukt het niet goed. Hoewel de in elkaar gedrukte signalen aan de ontvangstkant wel weer uit elkaar worden gehaald, kunnen langs deze weg niet onbeperkt signalen tegelijkertijd worden verzonden. Bij digitale transmissie lukt dat al veel beter, bij digitale transmissie via glasvezel-kabel lukt dat heel goed. En omdat het straks bij multimedia per definitie gaat om zoveel mogelijk signalen ineens, maakt dat de digitale transmissie via de glasvezel-kabel superieur aan digitale, laat staan analoge transmissie via de satelliet.

Met digitale satelliet-transmissie zelfs over grote afstand heeft Japan al ervaring opgedaan. Dat was tijdens de Olympische Spelen in Barcelona in 1992. In Spanje werden de analoge signalen geconverteerd en via Intelsat digitaal getransmitteerd over de Indische Oceaan naar Japan, waar ze weer werden gedemoduleerd in analoge signalen. Via de Japanse satelliet bereikten ze vervolgens (analoog) de ontvangers. De kwaliteit was volgens kenners bijna zo goed als bij inheemse HDTV-uitzendingen. Maar juist multimedia maakt straks ook digitale satelliet-transmissie vergeleken met glasvezel-transmissie tot een achterhaalde techniek.

In 2015 moet heel Japan zijn belegd met een glasvezel-net, waarop elke tv-ontvanger is aangesloten. Dat is tenminste het plan van het ministerie van post en telecommunicatie. Dat betekent dat dan ook digitale HDTV-transmissie in Japan een feit moet zijn. Toch bestaat in de Japanse industrie geen twijfel dat de analoge transmissie nog jarenlang zal bestaan. Want digitale HDTV in de wereld duurt nog zeker tien tot twintig jaar, zeggen ze op het hoofdkwartier van Sony in Tokio. Er is nog niet eens een standaard. “Zolang kunnen we niet wachten”, zegt manager Kenji Nishiwada. De nieuwe satelliet die in 1997 wordt gelanceerd en die de hele dag HDTV-uitzendingen mogelijk maakt, zal tien jaar in gebruik blijven. Nishiwada: “Waar praten we dan over? De hele discussie gaat over wat we zullen doen na 2007”.

Op naar het ministerie van post en telecommunicatie. Hoe staat het nu precies met de kansen op digitale HDTV? Sachio Fukuda, onder-directeur van het omroepbureau, legt uit dat in de Verenigde Staten digitale HDTV nog in de kinderschoenen staat. Over misschien een paar jaar is er een standaard, maar digitale HDTV zullen de VS pas in 2008 massaal invoeren. Dat is hun plan, weet hij. Als die standaard er eenmaal is, is het voor de Japanse industrie makkelijk om mee te doen. Analoge HDTV in Japan en digitale HDTV in de rest van de wereld is ook geen probleem. Fukuda: “De Japanse industrie kan alles maken.”

Ook als de Japanse consument over drie jaar besluit massaal HDTV aan te schaffen, dan zou hij later bij de introductie van digitale HDTV thuis niet voor een waardeloos toestel zitten. Met zijn toestel is digitale HDTV makkelijk te ontvangen, je hebt alleen een adapter nodig, zeggen ze bij Sony. Het toestel is tenslotte al helemaal digitaal, alleen ingesteld op de ontvangst van analoge satelliet-transmissie. De kijker verliest alleen een heel klein beetje beeldkwaliteit, meent manager Nishiwada. “Zelfs bij multimedia heb je niet per se een nieuw toestel nodig”, zegt hij.

Inmiddels praat niemand in Japan meer over HDTV. De storm is al lang geluwd. Niet uit de keuze voor digitaal of analoog kwam de woede voort. Iedereen in Japan weet dat straks bij multimedia digitale transmissie via glasvezel overmijdelijk is. Maar de bureaucraat had voor zijn beurt gesproken. Een doodzonde. In de woorden van de president van omroep NHK: “Het is (in Japan) traditie dat we er samen over praten, alvorens een aankondiging te doen.” De consument zou nu concluderen dat werd gestopt met analoge transmissie, geen mens zal nog een HDTV-toestel willen kopen, aldus de president. “Heel betreurenswaardig.” De bureaucraat wordt naar verluidt overgeplaatst.