Geen inzage in Europese notulen

LUXEMBURG, 20 APRIL. De Britse krant The Guardian heeft zich als eerste slachtoffer aangemeld van de nieuwe Europese gedragscode voor openbaarheid van bestuur. De ministers van buitenlandse zaken uit de lidstaten van de Europese Unie besloten gisteren in Luxemburg om niet in te gaan op het verzoek van The Guardian om inzage van verslagen en notulen van enkele eerdere ministerraden.

De gang van zaken bevestigt het angstige vermoeden van de Nederlandse regering dat de dit jaar van kracht geworden richtlijnen voor het publiceren van EU-documenten in de praktijk neerkomen op nog meer geheimzinnigheid met betrekking tot het Europese besluitvormingsproces. Nederland werd afgelopen december volledig overstemd toen de nieuwe richtlijnen werden vastgelegd. Die gaan ervan uit dat het publiek in beginsel “zo ruim mogelijke” toegang moet hebben tot documenten van de Raad van ministers en van de Europese Commissie. Maar er worden daaraan zoveel beperkende voorwaarden verbonden, dat het voor een lidstaat heel eenvoudig is openbaarmaking tegen te houden, bijvoorbeeld door te verwijzen naar “de bescherming van het algemeen belang”.

The Guardian vroeg de ambtelijke staf van de Europese ministerraad begin februari om verslagen, notulen en andere relevante documenten van bijeenkomsten van de EU-ministers van sociale zaken in oktober en november, van een vergadering in november van de ministers van justitie over onder andere de immigratiepolitiek en van de Landbouwraad in januari. Het dagblad kreeg daarop de verslagen van de Sociale raad wel toegezonden, maar openbaarmaking van documenten betreffende de Justitieraad werd geweigerd met als argument dat “ze rechtstreeks betrekking hebben op beraadslagingen in de ministerraad”.

The Guardian tekende verzet aan tegen die beslissing, met als argument dat de wel toegestuurde stukken van de Sociale raad dezelfde status hebben als de achtergehouden informatie over de Justitieraad. De hoogste diplomatieke vertegenwoordigers van de EU-lidstaten in Brussel gaven de krant daarin vorige week gelijk. Dat wil zeggen: ze stelden een conceptbrief op voor The Guardian waarin staat dat toezending van het verslag van de Sociale raad berustte op een “administratieve vergissing” en dus eigenlijk ook niet had gemogen.

De bedoeling was dat de EU-ministers die concept-afwijzing gisteren in Luxemburg met een hamerslag zouden omzetten in een formele afwijzing. Maar die opzet mislukte door toedoen van Denemarken. Bij het voorbereidende beraad van vorige week in Brussel had de Deense EU-ambassadeur nog stilzwijgend ingestemd met de afwijzing. Maar de Deense minister ventileerde gisteren in Luxemburg plotseling de behoefte om een fundamenteel debat te voeren over de openbaarheid. Daarom werd het verzoek van The Guardian van de agenda gevoerd.

Daarmee lijkt Denemarken zich achter de Nederlandse opstelling te scharen: Den Haag is over de gedragscode al naar het Europese Hof van Justitie gestapt. Maar staatssecretaris Dankert toonde zich gisteren uiterst ongelukkig over de Deense interventie, net als overigens de aanwezige correspondent van The Guardian. De Europese richtlijn bepaalt namelijk dat binnen een maand moet worden geantwoord op een verzoek om openbaarmaking. Is er binnen die termijn geen reactie, dan is het verzoek automatisch afgewezen. En dat is precies wat er nu gebeurt door de actie van de Denen.

The Guardian krijgt de gevraagde informatie niet, maar krijgt nu evenmin een brief in handen waarin de argumenten worden opgesomd voor de afwijzing. Dat maakt het voor de juristen van de krant moeilijker om bijvoorbeeld naar het Europese Hof te stappen. “Het is moeilijk om een casus te maken uit gebakken lucht”, aldus een Nederlandse ambtenaar. Daarom had Dankert liever gezien dat er gisteren wel een formele beslissing was genomen, waarbij Nederland al een verklaring achter de hand hield waarin het stelt dat de belangen tussen informatieverstrekking aan het publiek en geheimhouding van beraadslagingen in de ministerraden onvoldoende zijn afgewogen bij het afwijzen van het verzoek van The Guardian. De juristen van de krant hadden zo'n verklaring goed kunnen gebruiken.