FNV'er: Bankiers laten historische kans voorbijgaan

WOERDEN, 20 APRIL. Een dag na zijn mislukte wanhoopsoffensief is onderhandelaar H. Noten van de Dientenbond FNV er nog beduusd van. “Hoe hebben de bankwerkgevers zo stom kunnen zijn? We bieden alles wat ze hebben willen, en nog zeggen ze: nee. Ik snap er geen jota van.”

Tegenover zijn bureau in het kantoor van de bond in Woerden hangt een schilderij van Miesjel van Gerwen met een spookachtige gestalte en de tekst: 'No sir. Nothing wrong with me'. Het beurt de onderhandelaar op.

Daags tevoren is het overleg over een nieuwe CAO voor de 110.000 werknemers bij de circa honderd banken vastgelopen. De bonden boden verregaande flexibilisering van werktijden, vrijwillig werken op zaterdag met een geringe toeslag, afspraken over bevordering van scholing en mobiliteit van werknemers en extreme loonmatiging door vier jaar op de nullijn te gaan zitten. Dat alles in ruil voor invoering van een vierdaagse werkweek van 8,5 uur per dag, waardoor de gemiddelde werkweek zou worden bekort van 38 uur (nu) naar 34 uur met behoud van loon. Een offer they can't refuse, dachten de vijf bonden. Maar de werkgevers wisten er geen raad mee.

Noten laat twee recente kranteknipsels zien. Het ene met een advertentie van Randstad Uitzendbureau over 'kansen in tijdelijk werk': 'Na een interne opleiding van 2 maanden word je geplaatst op een van de filialen van een bank. Je zorgt voor geldopnames en -stortingen, vreemde valutatransacties en vele andere werkzaamheden. Een afwisselende functie met doorgroeimogelijkheden. Is het iets voor jou?'. Het andere knipsel bericht: 'VSB schrapt 450 banen'.

“Zo gaat het nu al een paar jaar achter elkaar”, zegt de onderhandelaar, die bij de banken de afgelopen jaren zo'n 5.000 banen zag verdwijnen en - afgaande op de aangekondigde reorganisaties bij vrijwel alle banken - de komende jaren nog eens zo'n 10.000 banen ziet wegvallen. “Het is niet te stuiten. Een onomkeerbaar proces. Het heeft nagenoeg niets met de conjunctuur of de loonkosten te maken. Automatisering, reorganisaties, fusies, ze verklaren 90 procent van de werkgelegenheidsontwikkeling.”

Hieruit trokken de bonden enkele jaren geleden de conclusie dat het zinloos is zich daartegen te verzetten. Ze spraken af de financiële ruimte bij de banken - die gemiddeld goed boeren; de drie 'grootbanken' ABN Amro, Rabo en ING meldden onlangs een gezamenlijke winst van bijna 5 miljard gulden - te benutten door voor de werknemers zo goed mogelijke afvloeiingsregelingen te bedingen. 'Geen man de poort uit' maakte plaats voor 'Niemand de WW in' en de bureaus voor vertrekbegeleiding (outplacement) voeren er wel bij. Ook de bonden legde het geen windeieren. Hun aanhang onder het bankpersoneel groeide van nog geen 10 procent in 1989 tot bijna 25 procent nu.

Maar nu stuiten de bonden op de grenzen van deze aanpak. “Geen mens de WW in, dat lukt gewoon niet meer. De arbeidsmarkt is zó drastisch verslechterd, dat ook veel werknemers die de banken willen lozen niet meer te bemiddelen zijn.”

Met geld heeft het volgens Noten niks te maken. Het is al het derde achtereenvolgende jaar dat de bankwerkgevers meer loonsverhoging willen geven dan de bonden vragen. “Dat is juist het bizarre”, zegt hij. “Aan alle voorwaarden voor een onorthodoxe oplossing wordt voldaan: de financiële ruimte is er, de noodzaak is er, want de werkloosheid vliegt omhoog, en het draagvlak is nog nooit zo breed geweest. Iedereen hekelt immers de stroperigheid van onze overlegeconomie en de angst van sociale partners om van hun directe belangenbehartiging los te komen. Zo'n moment mag je eenvoudig niet voorbij laten gaan, vind ik. Het had een historische doorbraak kunnen zijn.”

Des te groter is de teleurstelling nu de werkgevers dit gevoel van urgentie niet blijken te delen. “Ze zeiden dat ze opzien tegen de organisatorische consequenties en dat ze zich afvragen of het proces wel beheersbaar is. Telkens kwamen ze daar in de onderhandelingen op terug: Is het wel beheersbaar? Jeetje, natuurlijk is het niet beheersbaar als je als hoofddirectie het proces tot in de allerkleinste haarvaten van je organisatie wilt beheersen. Zo'n stap maak je alleen als je het durft en voldoende vertrouwen hebt in het probleemoplossend vermogen van de mensen in je organisatie.”

De huidige impasse kan het einde van de bedrijfstak-CAO voor de banken inluiden, erkent Noten, doordat afzonderlijke banken wellicht wel zaken willen doen. “Maar daar zijn we niet op uit. Wij willen de sector-CAO houden. We hebben geen zin in een Nederlandse vakbeweging die gaat lijken op de Franse: sterk in een aantal bedrijven, maar verwaarloosbaar als maatschappelijke factor.”

Vooralsnog verwacht de FNV'er “een geweldige verharding” van de opstelling van de bonden in het bijna permanente overleg met de meeste banken over lopende reorganisaties. “Nu ze in het CAO-overleg niet willen praten over herverdeling van werk, kunnen ze van ons echt niet verwachten dat we in het reorganisatie-overleg instemmen met gedwongen ontslagen. Ze dwingen ons terug te vallen op ons klassieke uitgangspunt: Niemand de poort uit.”

Of het weer die kant op gaat, hangt ook af van de achterban. Het opzienbarende plan was niet van tevoren met de leden besproken. Zij kunnen tijdens de ledenraadpleging de komende weken alsnog voor een 'poenkoers' kiezen. “Dan heeft de onderhandelaar een probleem”, weet Noten.