Regeringspartij Israel in een crisis

TEL AVIV, 19 APRIL. De Israelische Arbeidspartij is door interne spanningen en een vertrouwenscrisis met de linkse coalitiepartner, Merets, in een ernstige crisis beland die volgens premier Yitzhak Rabin zelfs het vredesproces in gevaar kan brengen.

De partij is in een draaikolk van tegengestelde belangen beland door het besluit van de onlangs afgetreden minister van gezondheidszaken, Chaim Ramon, zich aan het hoofd te stellen van een lijst die de kandidaat van de Arbeidspartij bij de komende verkiezingen in de Histadrut, het algemeen vakverbond, zal bestrijden. Ramon heeft als minister van gezondheidszaken gevochten voor ontkoppeling van het lidmaatschap van de Histadrut van automatisch lidmaatschap van Kupat Choliem, het ziekenfonds van dit door de socialisten gedomineerde algemeen vakverbond. De Histadrut is gelijktijdig vakverbond, werkgever en houder van het grootste ziekenfonds. Volgens Ramon is ontkoppeling een voorwaarde om in Israel een nationale ziektekostenverzekering in te voeren zoals de meeste Westeuropese landen hebben.

Ramons vernieuwingsdrang is echter op het behoudende partijapparaat vastgelopen. De centrale raad van de Arbeidspartij wilde niets van de aantasting van het prestige en van de kas van de Histadrut weten, en Ramons voorstel werd onlangs met overgrote meerderheid verworpen. De aangeslagen bewindsman legde vervolgens zijn ministerschap neer en besloot met een eigen lijst de macht in de Histadrut te veroveren om de zijns inziens noodzakelijke hervormingen in dit machtscentrum in de Israelische politiek alsnog door te voeren. Twee parlementariërs van de socialistische fractie hebben zich bij Ramon aangesloten. Ook Merets en de Shas-partij liepen deze week voor de Histadrut-verkiezingen over naar de lijst van Ramon. Rabins pogingen om het tij te keren zijn op niets uitgelopen.

Ogenschijnlijk heeft deze crisis binnen en tussen de regeringspartijen niets met het vredesproces te maken. Indien de leiders van de Arbeidspartij zich aan hun woord houden, zullen Ramon en zijn twee volgelingen morgen automatisch uit de partij worden gezet bij de registratie van hun lijst voor de Histadrut-verkiezingen, die in mei plaatshebben. Maar de emoties in de Arbeidspartij zijn al zo hoog opgelopen door de desertie, ook wel verraad genoemd, van Ramon dat het gedrag van een aantal socialistische parlementariërs die met de opstandeling sympathiseren, onvoorspelbaar wordt.

In elk geval is Rabins prestige als partijleider door zijn falen de partijcrisis te bezweren aangetast. Zijn vermoeden dat achter het initiatief van Ramon plannen schuilen om een nieuwe politieke partij te stichten lijkt aangrijpingspunten in de realiteit te krijgen. Volgens de Israelische televisie heeft de door Ramon te vormen nieuwe partij reeds een naam: Massad, verenigde socialistische partij. Rabin waarschuwde deze week dat vorming van een nieuwe centrumpartij over twee jaar Likud weer aan de macht kan brengen. In 1977 verzwakte een nieuwe partij, Dash, de socialisten zodanig dat Likud-leider Menahem Begin met de vorming van een nieuwe regering werd belast.

Ramon heeft herhaaldelijk gezegd dat het er hem niet om te doen is het vredesproces te hinderen en dat het onredelijk is zijn sociale vernieuwingsdrang met dergelijke argumenten te bestrijden. Politieke commentatoren zijn echter unaniem van oordeel dat de Arbeidspartij door de desertie van drie parlementariërs aanzienlijk wordt verzwakt.

De partijcrisis heeft ook de symptomen van een strijd om de macht na het tijdperk-Rabin. Er zijn aanwijzingen dat Rabin de huidige opperbevelhebber, Ehud Barak, als zijn opvolger ziet. Met alle waardering die Rabin in het openbaar voor Ramon heeft getoond heeft hij hem na zijn aftreden niet naar de ministerraad teruggeroepen. Ramon heeft zich wat dat betreft verkeken op het effect van zijn aftreden op Rabin. Nauwelijks 50 jaar voelt hij zich te jong om lang in de politieke wildernis te blijven. Zijn streven om de Histadrut op de Arbeidspartij te veroveren is ook een poging om via een omweg naar het leiderschap van de Arbeidspartij te dingen. “Ik kan niet uit de partij worden gezet waarvan ik vlees en bloed ben”, zei hij deze week. Ondertussen heeft hij wel Rabin tot razernij gebracht en een politiek proces op gang gebracht waarvan wel het begin maar niet het eind zichtbaar is.

    • Salomon Bouman