VS willen niet voor de moslims vechten

In Washington is het gisteren gaan dagen dat de Verenigde Staten een tweede Bosnië-debâcle tegemoet gaan. Een week na de luchtaanvallen bij Gorazde heeft president Clinton moeten toegeven dat “luchtsteun mogelijkerwijs niet het gewenste militaire effect heeft” rond Gorazde.

Nu de Servische tanks in het moslimstadje Gorazde staan, kunnen Amerika en de Verenigde Naties de fictie van de “vrije enclave” niet in stand houden. Beperkt ingrijpen binnen VN-verband blijkt niet te werken.

Tijdens de presidentsverkiezingen al heeft president Clinton bij de moslims de valse verwachtingen gewekt dat hij hen militair meer zou steunen dan zijn voorganger president Bush.

Door veel te dreigen en weinig te doen heeft Amerika niet alleen de realiteitszin van de moslims aangetast, zodat ze steeds meer terrein verloren, maar ook de eigen internationale geloofwaardigheid verspeeld.

Nu blijkt dat Bush zich door zijn afzijdigheid van het conflict in Joegoslavië wijs heeft gehouden aan de politieke beperkingen in zijn eigen land. Weinig Amerikanen zijn bereid om voor de Bosnische moslims te vechten. Ook de felste critici van Clintons Bosnië-beleid zijn zich bewust van het geringe animo van het Amerikaanse publiek.

Congresleden die met de moslims sympathiseren, willen tegen geen enkele prijs Amerikaanse troepen naar Bosnië zenden en bepleiten alleen de opheffing van het wapenembargo tegen de Bosnische regering. Als de moslims meer wapens krijgen, wordt Bosnië een “vlak speelveld”, zeggen veel Congresleden en daarmee gebruiken ze voor de oorlog een metafoor uit de sportwereld.

Pag.5: In Amerika laait debat over optreden in VN-verband op

Het Congres heeft Clinton alleen ruimte gegeven voor zeer gelimiteerd militair optreden in Bosnië. Uiteindelijk hebben de speldeprikken niet gewerkt. “De Serviërs hebben daar al 500 jaar gevochten. Ze laten zich niet imponeren door wat halfslachtige pogingen van het Westen om hen tot staan te brengen”, stelde oud-minister van buitenlandse zaken Henry Kissinger gisteren op de televisie vast. “Het is het nadeel van demonstratief gebruik van macht. Je kunt je tegenstander er ook mee overtuigen dat je niet verder wil gaan. Het is beter om met machtsvertoon ook een concreet doel te bereiken.”

Op het neerschieten van een Brits vliegtuig konden de VN en de NAVO gisteren niet reageren. Voor Amerika speelde ook angst voor een nieuwe aanvaring met de Russische regering een rol. “We hebben de instorting van onze macht in de wereld aanschouwd”, becommentarieerde de Republikeinse senator Trent Lott.

Ondanks alles maakte president Clinton gisteren een weinig bezorgde indruk. Er zijn in Bosnië dan ook geen Amerikaanse levens verloren. Clinton speelde golf, sprak over belangrijke binnenlandse en buitenlandse kwesties met Democratische senatoren en hield achter het stuur van zijn vroegere klassieke Ford Mustang Cabriolet uit 1967 een zegetocht langs een autoracebaan in North Carolina. Hij wilde nog steeds een “oplossing door onderhandelen” in Bosnië. Ook de Amerikaanse gezant in Bosnië, Charles Redman, herhaalde in satelliet-interviews voor Amerikaanse televisie-talkshows het woord “onderhandelen” in bijna elke zin.

In Amerika groeit nu het debat over de mogelijkheid en het nut van beperkt militair ingrijpen binnen VN-verband. Kan de Amerikaanse luchtmacht zich wel afhankelijk maken van het overleg tussen een Egyptische topambtenaar in New York en een Japanse gezant en een Britse generaal in Bosnië? Over de vraag van competentie en verantwoordelijkheden binnen de VN ging ook het debat in het Congres na de veldslag in Somalië, waarbij Amerikaanse soldaten sneuvelden.

Inmiddels heeft Clinton nog steeds geen duidelijkheid verschaft over de Amerikaanse rol in de wereld en in de VN. “Ik denk niet dat het Amerikaanse volk of het Pentagon de situatie daar op prijs stellen”, zei senator Lott gisteren. “Wij moeten de slagen leveren. Maar wat is ons beleid daar? We hebben nu geen publieke steun en geen duidelijk doel daar.”

De Democratische senator Joseph Biden zei gisteren dat de VN-troepen zich onmiddellijk zouden moeten terugtrekken uit Bosnië, zodat het wapenembargo tegen de moslims zou kunnen worden opgeheven zonder gevaar voor Britse, Franse of Nederlandse troepen. “Laat ze vechten, want dat is de enige manier waarop ze tot een redelijk vergelijk kunnen komen”, zei Biden.

Kissinger bepleitte een terughoudende rol omdat Amerika zich aan de tegenovergestelde zijde van Rusland heeft gemanoeuvreerd, zodat er over een zaak die niet van groot nationaal belang is, een conflict zou kunnen ontstaan. “We kunnen ons doel in Bosnië niet bepalen en daarom kunnen we geen middelen aan dat doel relateren”, zei hij gisteren. “Er staat in de Balkan geen nationaal Amerikaans belang op het spel. Het brengen van de vrede is een algemeen belang maar de vraag is welke prijs we daarvoor willen betalen. We kunnen helpen met diplomatie, we kunnen een embargo tegen Servië naleven. Maar ik vind het niet goed dat we het Amerikaanse volk in een gevaarlijke situatie brengen, als hen niet duidelijk is uitgelegd waar ze voor vechten. Als we op geweld willen sparen, is de Servische overwinning het beste dat er is.”

    • Maarten Huygen