RON VAWTER 1948 - 1994; Artistieke moed

“Dood ben ik pas als ik dood ben”, zei de Amerikaanse acteur Ron Vawter vorig jaar juni in een interview in deze krant. Met die waarheid als een koe wilde hij zeggen, dat zijn ziekte een stimulans was om nog zoveel mogelijk plannen te realiseren en geen reden om bij de pakken neer te zitten. Hij is dan ook vrijwel in het harnas gestorven, afgelopen zaterdagnacht, in het vliegtuig van Milaan - waar hij zich met regisseur Susan Sontag voorbereidde op een nieuwe theatervoorstelling - naar New York. Vawter leed aan aids.

Aids heeft de laatste jaren niet alleen zijn leven beheerst, maar ook zijn werk. Vorig jaar nog speelde hij hier het dubbelportret Roy Cohn/Jack Smith, een theatersolo over twee in alle opzichten aan elkaar tegengestelde homoseksuelen die in de jaren tachtig aan aids overleden. Voor zijn vertolking werd hij bekroond met de OBIE-Award. De opnamen voor een filmversie zijn voltooid. Hij speelde ook een rol in Jonathan Demmes Philadelphia, de eerste Hollywood-speelfilm over aids, en samen met de Nederlandse regisseur Jan Ritsema werkte hij aan de theaterproduktie Philoktetes, de ten dode opgeschreven paria uit de Griekse mythologie. Die produktie werd begin maart in Brussel uitgebracht. Vawter heeft de titelrol nog vier voorstellingen kunnen spelen, daarna werd de Europese tournee vanwege zijn verslechterende gezondheid tot nader order afgelast. Philoktetes zou hier te zien zijn geweest in het komende Holland Festival.

Vawter raakte in ons land bij een kleine kring bekend door de optredens in Mickery van The Woostergroup van Liz Lecompte, de oudste avantgarde-theatergroep van New York. Het gezelschap was hier voor het laatst te zien met Fish Story en Brace Up!, naar Tsjechovs Drie Zusters, waarin Vawter de rol van Vershinin vertolkte. Opgeleid als militair, belandde hij in het begin van de jaren zeventig bij de Woostergroup, aanvankelijk als administratieve kracht. Vawter was autodidact en werkte weliswaar in het experimentele theater, maar zijn taakopvatting was bijna ouderwets. Hij bereidde zich met alle mogelijke middelen voor op zijn rollen. Voor Roy Cohn/Jack Smith speelde hij tijdens zijn slaap zachtjes een bandje af met de stem van Cohn. Hij noemde het “een bijna fysieke methode, waarmee ik (-) mijn onderbewustzijn doordrenk met het personage”.

Vawter is ook filmacteur geweest. Behalve in Philadelphia was hij te zien in The Silence of the lambs, in Sex, lies and videotape, in Internal affairs en in Swoon. Philoktetes, wat nu dus zijn laatste rol geweest blijkt te zijn, kan als typerend beschouwd worden voor zijn kwaliteiten. In de drie variaties op het Philoktetesverhaal, waaruit de voorstelling bestond, domineerde hij het toneel op volstrekt verschillende manieren, maar steeds even overtuigend. Omdat hij ziek was en dat niet verheelde, reflecteerde hij automatisch en welbewust op zijn eigen dood, maar hij slaagde er tegelijkertijd in afstand te scheppen tot de realiteit en zijn eigen lot een metafoor te laten zijn. Hij was tragisch en pathetisch, maar ook vrolijk en baldadig en dat alles zonder koketterie of cynisme. Zijn hoogstpersoonlijke vertolking was een blijk van artistieke en politieke moed. En van even zeldzaam als imposant engagement, waarvan helaas maar weinigen kennis hebben kunnen nemen.

    • Pieter Kottman