Rechts kiest voor de confrontatie

ROME, 18 APRIL. Toen de nieuwe voorzitter van de Italiaanse Senaat, de econoom Carlo Scognamiglio, zaterdagmiddag zijn eerste toespraak voorlas, sprak hij zijn collega-senatoren toe met zijn rechterhand in zijn zak. Dat is nu al een van de symbolen geworden voor de nieuwe wind in de Italiaanse politiek. De drie rechtse partijen die de verkiezingen hebben gewonnen, willen niet alleen een nieuw beleid voeren, maar streven ook een andere stijl van politiek-bedrijven na.

Het ongedwongen optreden van Scognamiglio, gekozen op de lijst van Forza Italia, de partij van mediamagnaat Silvio Berlusconi, tekent de verschillen met de oude garde. Typerend voor de manager-stijl die met name Forza Italia in het parlement brengt, waren de opmerkingen vrijdag en zaterdag dat de stemmingen, twee per dag, onnodig lang duurden. “In heel mijn leven heb ik nog nooit zo weinig gedaan op een dag”, zei Berlusconi vrijdag - hij bedoelde waarschijnlijk: nog nooit zo weinig zichtbaar resultaat gehad, want hij was zondag te moe om de kampioenswedstrijd van zijn voetbalclub AC Milan bij te wonen.

De belangrijkste breuk met het verleden is de manier waarop de 50-jarige Scognamiglio tot voorzitter is gekozen. Rechts heeft daarvoor de confrontatie gekozen. Arrogantie, roept de linkse oppositie. Duidelijkheid en een legitiem verlangen van de meerderheid om de voorzitter te leveren, antwoordt rechts.

In de Senaat heeft links noch rechts een absolute meerderheid, links ook niet met steun van het centrum. Op de valreep had links voorgesteld Giovanni Spadolini, lid van de vrijwel verdwenen Republikeinse partij, te herkiezen als voorzitter. Spadolini werd ook gesteund door de voormalige christen-democraten in het centrum en door een meerderheid van de elf senatoren voor het leven, die door de patstelling een sleutelfunctie hebben.

Berlusconi was aanvankelijk akkoord met Spadolini, maar moest daarop terugkomen onder druk van zijn twee bondgenoten, de federalistische partij Lega Nord en de neofascistische Nationale Alliantie. Die wilden iemand die veel duidelijker een breuk met het verleden betekende. Lega en neofascisten zijn groot geworden op het verzet tegen het oude bestel en willen onderstrepen dat met het nieuwe parlement de Tweede Republiek begint, een nieuwe fase in de Italiaanse geschiedenis.

Een sleutelargument daarbij was dat in het verleden de oppositie te dicht tegen de regering aan heeft gezeten. Rechts zegt de rollen duidelijker te willen scheiden. De meerderheid regeert, de oppositie controleert. De communistische partij heeft jarenlang het voorzitterschap van de Kamer van Afgevaardigden bekleed, speelde ook een sleutelrol in een aantal parlementaire commissies en heeft in veel gevallen het beleid mee bepaald. De christen-democratische partij, die sinds de oorlog de Italiaanse politiek heeft gedomineerd, heeft meestal gekozen voor consensus in plaats van confrontatie.

De Lega en de neofascisten proberen Berlusconi mee te slepen in hun beleid van confrontatie. Zij zeggen dat alleen zo duidelijkheid ontstaat over de politieke rolverdeling. Teken van vernieuwing is ook de verkiezing van Irene Pivetti tot voorzitter van de Kamer van Afgevaardigden. Met haar 31 jaar is deze vrouw de jongste Kamervoorzitter uit de geschiedenis. De verkiezing van Pivetti betekent dat de Lega Nord, begonnen als een protestpartij, nu een van de politieke sleutelposten bezet.

In een breuk met de gewoonte begon zij haar eerste toespraak met de aanspreekvorm “Geachte collega-gedeputeerden” in plaats van het traditionele Onorevoli, een woord dat geachte afgevaardigde betekent en na de corruptieschandalen een negatieve bijklank heeft gekregen. Pivetti, die zich “katholiek en burger” noemde en zei dat God de loop van de geschiedenis bepaalt, is wel omschreven als een katholieke fundamentalist. Joodse groepen hebben haar gekritiseerd omdat zij in het verleden antisemitische incidenten heeft gebagatelliseerd.

De verkiezing van Pivetti en Scognamiglio, een van de weinige baarden die Berlusconi in zijn omgeving tolereert, laat zien dat de rechtse alliantie vooralsnog het conflictmodel prefereert boven de harmonie. Vraag blijft hoelang zij dat kan volhouden. Berlusconi heeft toegegeven dat de steun in de Senaat breder moet worden om een stabiel kabinet te garanderen.