Ozawa baant de weg voor Hata als premier

TOKIO, 18 APRIL. Japan krijgt waarschijnlijk nog deze week een nieuwe premier. Het is de 58-jarige Tsutomu Hata, nu nog minister van buitenlandse zaken. Terwijl de afgelopen dagen op Nagata-cho, het regeringscentrum van Tokio, de politieke spanning hoog opliep en de toestand zelfs chaotisch werd, verbleef Hata in Marocco, waar hij de ministersconferentie bijwoonde van de GATT, het wereldhandelsverdrag. “Het is hier niet stormachtig zoals in Japan”, zei hij nippend aan een glas mintthee tot de Japanse televisiekijkers. Gisteren kon hij bij zijn terugkeer In de zondagskranten lezen dat de binnenlandse storm is geluwd en dat vrijwel niets zijn verkiezing door het parlement meer in de weg staat.

Hata is aardser dan Morihiro Hosokawa, de stijlvolle edelman-premier die door eigen blunders werd geveld, maar hij is net als zijn voorganger een ras-politicus. Met Hosokawa heeft hij ook gemeen dat de dingen bij hun naam noemt. In de omgang is hij gewoon, alledaags, een 'salaryman-politicus', zoals hij zichzelf eens omschreef, maar saai is hij niet.

Dat hij premier zou worden, moet hij wel eens hebben betwijfeld in de dagen dat het ruim acht maanden oude coalitiekabinet zijn ernstigste politieke crisis doormaakte. Eerst stond de regeringscoalitie op het punt uiteen te vallen in twee rivaliserende kampen. Toen geen van beide kampen voldoende steun wist te verwerven van afvallige LDP'ers en de oppositionele LDP haar eigen kandidaat-premier naar voren schoof, dreef dat de coalitie weer bijeen. Daarop ontstond binnen de coalitie nieuwe onenigheid over de vraag welk gremium de coalitie-kandidaat moest aanwijzen. De afsplitsing eind vorige week van een klein groepje LDP'ers, dat voor het ene kamp koos, en de dreiging met afsplitsing door een grotere groep, die naar het andere kamp wilde overlopen, maakten de politieke situatie nog onzekerder.

Net als zijn politieke vriend Ichiro Ozawa (52), die uit de crisis tevoorschijn lijkt te komen als ongeslagen strateeg, erfde Hata het kiesdictrict van zijn vader. Ozawa kwam op zijn 27ste in het parlement, Hata op zijn 33ste. Ozawa heeft gestudeerd aan de vooraanstaande Keio Universiteit, Hata aan een obscure alma mater. Hata werkte bijna tien jaar als touroperator bij een busonderneming. Zijn eetgewoonten dateren uit die tijd. Nog steeds verkiest hij een eenvoudig eethuisje boven een chique restaurant in de Ginza waar politici doorgaans dineren.

Sinds hij vorig jaar zomer de LDP ten val bracht, heeft Hata nauw samengewerkt met Ozawa. Of liever: liet hij de regie over aan de strategische inzichten van zijn medestander, de architect van het coalitiekabinet, die in de beste Japanse traditie zaken achter de schermen bekokstoofde. Ozawa heeft dat vertrouwen ook de laatste weken weer waargemaakt.

De socialisten die de afgelopen maanden telkens tegenstribbelden, hebben vandaag moeten instemmen met een aantal belangrijke zaken, waartegen ze zich tot nu toe fel hebben verzet. De niet minder lastige, kleine hervormingspartij onder aanvoering van de idealistische eerste kabinetssecretaris Masayoshi Takemura, is verslagen uit het kabinet gestapt. En de oppositionele LDP is onschadelijk gemaakt door het uitbreken van een interne machtsstrijd, slim geprovoceerd door Ozawa.

Misschien nog belangrijker is dat de coalitie heeft afgesproken dat nieuwe verkiezingen pas worden gehouden als de nieuwe kieswet een feit is. Dat is op zijn vroegst dit najaar. Die wet, met zijn drastische herziening van het kiessysteem dwingt de vele politieke partijen tot samengaan of samenwerking, wat tot stabielere machtsfiguraties zal leiden. Daarna kan de volgende fase beginnen om van Japan een 'normale' democratie te maken.

    • Paul Friese