Luchtige overdrijving kenmerkt Afwezig door RO Theater; Aandacht veinzen vanuit een luie stoel

Voorstelling: Afwezig of 't verlangen naar Wagner van Simon Gray door RO Theater. Vertaling en bewerking: Marcel Otten. Regie: George van Houts en Leopold Witte. Spel: Herman Naber, Guus Dam, Joop Keesmaat, Marieke van Leeuwen, e.a. Gezien: 15/4 Hal 4 Rotterdam. 18 t/m 20/4 Schouwburg Rotterdam, daarna tournee t/m 21/5.

In 1976 werd Otherwise Engaged, een komedie van de Engelse schrijver Simon Gray, in Nederland opgevoerd onder de titel Onbereikbaar. Op verzoek van het RO Theater heeft Marcel Otten de tekst nu opnieuw vertaald; Afwezig noemde hij het stuk. Het zijn alle drie titels die iets zeggen over het gebrek aan interesse waarmee hoofdpersoon Simon Mecx de buitenwereld tegemoet treedt.

Toch wekt zijn houding de schijn van het tegendeel. Hij is minzaam en altijd een en al oor voor de klaagzangen van anderen, zo lijkt het, zelfs als zijn bezoek zich onverwacht aankondigt op een avond waarop hij in een luie stoel naar Wagners opera Parsifal had willen luisteren.

Het is zijn geveinsde onverstoorbaarheid, zo laat acteur Herman Naber zien, die van Simon een ongrijpbare figuur maakt. Werkelijk alles aan deze man is kunstmatig: zijn bestudeerde nonchalance, zijn huppelpasjes, zijn grimassen en de welwillende aandacht die hij tentoon spreidt als de ongenode gasten zijn rust komen verstoren met hun relatieproblemen. Het gekke is dat het een tijd duurt voordat ze beseffen dat hun bekentenissen en frustraties hem Siberisch koud laten. Pas al ze doorhebben dat zijn medeleven een pose is waarachter kille afstandelijkheid schuilgaat, krijgt de komedie een grimmige toon. In hun machteloze razernij en wanhoop keren ze zich allen tegen hem.

Echt pijnlijk wordt deze confrontatie niet bij het RO Theater. Daarvoor hebben George van Houts en Leopold Witte in hun regie te veel nadruk gelegd op het komieke element. Het spel van de groep staat in het teken van de luchtige overdrijving. Helaas leidt dat tot nogal flauwe uitvergrotingen van de personages en veel bizarre typetjes. Zo had ik bij voorbeeld moeite met Herman Naber die van Simon een al te gladde kerel maakt en met Guus Dam die te ver doorschiet in zijn vet aangezette dronkenschap. Het is alsof zijn spel uit louter uitroeptekens bestaat.

In het algemeen speculeert deze voorstelling te veel op het hilarische effect van dit soort scènes. Ook herkenning van de geschetste situaties moet dat effect bewerkstelligen: Daartoe heeft Marcel Otten de context van het stuk vernederlandst door invoeging van namen en begrippen als Douwes Dekker, Hilterman, Heijermans en RTL5. Zo'n omzetting van de tekst verrast aanvankelijk, toch valt te twisten over de zin ervan. Het is immers de vraag wat het nu eigenlijk oplevert: grotere herkenbaarheid of voornamelijk makkelijk succes?

    • Noor Hellmann