Gorazde na Servische aanval vrijwel onverdedigd

SARAJEVO, 18 APRIL. De succesvolle Servische aanval van de afgelopen dagen op Gorazde heeft geresulteerd in een vrijwel gehele desintegratie van de verdediging van de stad. “Gorazde is gevallen, het wordt niet langer verdedigd”, zo zei vannacht een VN-woordvoerder. “De Serviërs kunnen er binnenwandelen als ze dat zouden willen.”

De situatie in de stad is volgens de organisatie Artsen zonder Grenzen “dramatisch”. Er zijn vele tientallen doden gevallen en gewonden kunnen door het optreden van sluipschutters niet worden geborgen. Het ziekenhuis van de stad heeft langdurig onder vuur gelegen en kwam vanochtend opnieuw onder vuur te liggen; het is zwaar beschadigd en kan gewonden niet langer eerste hulp bieden.

De Serviërs intensiveerden vrijdag hun aanval op de moslim-enclave. Bij zware beschietingen op de stad vielen op die dag alleen al 31 doden en 87 gewonden. Op zaterdag, toen naar schatting dertigduizend vluchtelingen in paniek in het centrum van Gorazde waren samengedrongen en het gebouw waar de VN-waarnemers waren ondergebracht permanent onder vuur was komen te liggen, besloot de NAVO op verzoek van VN-bevelhebber Rose en Akashi tot een luchtaanval op Servische stellingen. Die actie mislukte. Door het slechte weer konden de twee Britse Sea Harriers hun doeleinden - Servische tanks - niet identificeren. Een van de twee Sear Harriers werd zelfs neergeschoten. Het toestel kwam neer in door moslims beheerst gebied; de piloot kon worden geëvacueerd. Het was de eerste keer dat de NAVO in Bosnië een vliegtuig verloor.

De actie was voor de Russische minister van buitenlandse zaken Kozyrev - na telefonisch overleg met zijn Amerikaanse ambtgenoot Christopher - aanleiding naar Belgrado te vliegen voor overleg met de Servische leider Milosevic. Voor zijn vertrek hekelde Kozyrev het gebruik van geweld door de NAVO, dat volgens hem de oorlog alleen maar zal intensiveren. “Bepaalde kringen in het Westen gedragen zich helaas doldwaas”, aldus Kozyrev. Vrijdag al hadden de Russen de VN van luchtacties tegen de Serviërs bij Gorazde afgehouden.

De situatie in Gorazde, een 'veilig gebied' waarvan de VN de veiligheid garanderen, en de Servische prikacties tegen VN-waarnemers en blauwhelmen in alle door de Serviërs beheerste gebieden in Bosnië brachten zaterdag VN-gezant Akashi ertoe zich zeer sceptisch te uiten over de rol van de VN in Bosnië. In een communiqué liet Akashi weten dat “de missie van UNPROFOR moet worden heroverwogen”. “Het zou zinloos zijn onze activiteit voort te zetten als de Serviërs weigeren te velde mee te werken.” Een woordvoerder van Akashi voegde daaraan toe dat UNPROFOR een keus moet maken tussen vertrek uit Bosnië en een uitbreiding van zijn activiteit, maar dan wel op basis van een “nieuw en uitgebreid” mandaat en met meer troepen en op voorwaarde dat de Serviërs het daarmee eens zijn.

Gisteren overwogen de VN opnieuw luchtacties uit te voeren op de onophoudelijk oprukkende Serviërs. De VN lieten aanvankelijk weten de NAVO om luchtaanvallen te hebben gevraagd. Toen dit door de NAVO werd tegengesproken - in Napels werd gezegd dat geen formeel verzoek was binnengekomen - spraken de VN zelf ook tegen op een luchtaanval te hebben aangedrongen.

Generaal Rose, de opperbevelhebber van UNPROFOR in Bosnië, en de Amerikaanse president Clinton kwamen in de loop van gisteren tot de conclusie dat luchtaanvallen niet het gewenste effect zouden sorteren. Clinton riep op tot verdere onderhandelingen tussen de Serviërs en de moslims in Bosnië. Hij zei dat de VN-onderhandelingen met de oorlogvoerende partijen in Bosnië “enige vooruitgang” boekten. Hij voegde daaraan toe dat Amerika “een diplomatieke rol heeft en dat we onze best doen om die te vervullen”.

De terughoudendheid van de VN, later gisteren nog versterkt door het akkoord van Akashi, Karadzic en Tsjoerkin over een bestand in Gorazde, bracht gisteren de Bosnische premier Silajdzic en president Izetbegovic tot bittere verwijten aan het adres van de VN. Izetbegovic riep secretaris-generaal Boutros-Ghali van de VN in een brief op om af te treden als Gorazde zou vallen. De VN hebben Gorazde “in de steek gelaten”, aldus Izetbegovic in de brief. “Er wordt een vreemd spel gespeeld. Zaken worden duidelijk die niet worden gezien. Het zogenaamde veilige gebied Gorazde is de meest onveilige plek op deze planeet. Als Gorazde valt moet uw gevoel voor morele verantwoordelijkheid u ertoe brengen uw functie ter beschikking te stellen. Het is het laatste dat u voor dit lijdende volk kunt doen”.

De Bosnische Serviërs zagen in de niet-uitgevoerde luchtactie van zaterdag aanleiding hun vertrouwen in generaal Rose op te zeggen. “Rose heeft zijn geloofwaardigheid en de nodzakelijke morele, militaire en politieke basis voor zijn verdere deelname aan het vredesproces verspeeld”, aldus de plaatsvervangende opperbevelhebber van het Bosnisch-Servische leger, generaal Gvero.

De Bosnische Serviërs hebben gisteren negentien man VN-personeel - zestien Canadese blauwhelmen en drie waarnemers - vrijgelaten. Ze maakten deel uit van de naar schatting tweehonderd man VN-personeel die in het door de Serviërs beheerste deel van Bosnië gegijzeld zijn gehouden. De anderen, onder wie zeker vijf Nederlanders, worden nog altijd in huisarrest gehouden.

Op diverse plaatsen kwam het elders in Bosnië bovendien tot nieuwe incidenten tussen de Serviërs en de blauwhelmen. In Kobilja Glava, niet ver van Sarajevo, raakten Britse blauwhelmen kort maar zeer hevig slaags met Serviërs. Daarbij beantwoordden de Britten Servisch vuur met lichte wapens, een 30 mm-kanon, mortiervuur en lichtspoormunitie.

In Sarajevo werd een Britse VN-soldaat gedood. Hij was in burger en had het nachtelijk uitgaansverbod genegeerd. De man werd doodgeschoten door een politieman van de Bosnische regering.