De val van Gorazde

IN BOSNIË HEEFT ZICH binnen een aantal weken een soort ruil voltrokken: Sarajevo voor de Verenigde Naties, Gorazde voor de Serviërs. De Bosnische Serviërs hebben hun veroveringen nu geconsolideerd. De omklemming van Sarajevo had vooral symbolische betekenis zolang de primaire Servische oorlogsdoelen niet waren bereikt. Met de val van de vorig jaar door de VN tot veilige moslimenclave uitgeroepen stad Gorazde hebben de Serviërs daarentegen een dubbele zege bereikt. Gorazde heeft voor hen een directe strategische waarde en bovendien hebben zij de VN en de NAVO er een gevoelige psychologische nederlaag toegebracht. Alle overmoedige Veiligheidsraadresoluties, goedbedoelde uitspraken van vooraanstaande politici en, beperkte, oorlogshandelingen ten spijt. De gijzeling van tienduizenden moslims in Gorazde en van enkele tientallen VN-militairen elders levert de Serviërs een extra drukmiddel op en onderstreept ten overvloede de afgang van de Volkerenorganisatie.

De reacties bewegen zich tussen uitersten. De voormalige Amerikaanse onderminister van buitenlandse zaken Lawrence Eagleburger bepleit uitbreiding van de luchtoorlog, desnoods Servië zelf inbegrepen. De Britse minister van defensie, Malcolm Rifkind, gaf gisteren voedsel aan de overweging dat het maar beter is Bosnië aan zichzelf over te laten.

DE IMPASSE IS TOTAAL. Zelfs de door de Amerikaanse diplomatie tot veler verrassing uit de grond gestampte Bosnische federatie van moslims en Kroaten verliest snel aan praktische betekenis nu de Serviërs zich in staat tonen die al in zichzelf wankele constructie bij voorbaat tot gebiedsafstand te dwingen. De internationale interventie in het voormalige Joegoslavië dreigt op die manier even vruchteloos te blijven als de bemoeienis met Somalië, Angola en Rwanda, om een paar recente mislukkingen te noemen. Het axioma van de geweldloze bemiddeling legt het steeds weer af tegen de drijfveren van de belligerenten ter plaatse. Zo heeft de civiele VN-vertegenwoordiger in Bosnië, al onderhandelend over het zoveelste bestand, zich de afgelopen dagen Gorazde laten ontglippen, daarmee het laatste restje geloofwaardigheid van de betrokken internationale organisaties verspelend.

HOE MOET het nu verder in Bosnië? Er staat teveel op het spel om zomaar te vertrekken. De Europese Unie, de VN, de NAVO, zij alle zouden onherstelbaar gezichtsverlies lijden. En ook de verschillende mogendheden die zich direct met de Bosnische zaken hebben bemoeid: Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland, de Verenigde Staten, Nederland. Maar niet alleen internationale instellingen en mogendheden verliezen hun geloofwaardigheid, een abrupt einde nu aan de bemoeienis met voormalig Joegoslavië zou alle plannen, blauwdrukken en overeenkomsten die betrekking hebben op het bewaren van vrede en veiligheid in Europa ernstig ondermijnen.

De val van de Muur gaf hoop, de val van Gorazde is een gevolg van Europese en Atlantische onmacht.