Bij goede televisie vertellen beelden hun eigen verhaal

Lopende zaken. Herhaling, morgen Ned.1, 14.58-15.28u.

Met televisiejournalistiek is iets merkwaardigs aan de hand, zeker in Nederland. Het lijkt zich maar moeizaam te kunnen ontworstelen aan de amusements- en ontspanningsfunctie die programmamakers het medium in hoge mate hebben toegedicht. 'Televisie is emotie', is een veel gedebiteerd adagium in Hilversum, ook op de redacties van de journaals en 'actualiteitenrubrieken'. 'Talking heads' zijn uit den boze, want saai voor de kijker en derhalve slecht voor de kijkcijfers. Actualiteitenrubrieken en 'newsmagazines' zitten ingeklemd tussen spelletjes, speelfilms en series en moeten de kijker vasthouden.

De beelden worden regelmatig op deze eis afgestemd. Vaker dan bij dag- en weekbladen maakt de televisie bijvoorbeeld gebruik van 'reconstructies': gedramatiseerde weergaves van (een deel) van de werkelijkheid. Dit wordt niet altijd gemeld. Zoals vijf jaar geleden in een KRO-reportage over de drug XTC, waarin een geluidsman de rol van een fabrikant van de drug vertolkte zonder dat dit vermeld werd. Soms is het hele journalistieke produkt een reconstructie en dan heet het docudrama. Dit is een in de televisiewereld algemeen aanvaarde vorm van journalistiek.

Beter is als de beelden die een televisiejournalist vergaart integraal deel uit maken van het verhaal. Uitlatingen van betrokkenen worden dan in het tv-verslag de 'quotes' waarvan een 'schrijvend' journalist zich zou bedienen in een artikel. Documenten, die een 'schrijvend' journalist zou afdrukken, kan de camera uitvoerig in beeld brengen, het liefst zo volledig mogelijk. 'Sfeerbeelden' kunnen al lopende het verhaal worden getoond, op dezelfde manier waarop de 'schrijvende' journalist een alinea in zijn verhaal opneemt om een gebouw of een persoon te beschrijven.

Nog beter is dat de beelden hun eigen verhaal vertellen. Dat gebeurde bijvoorbeeld gisteren bij het journalistieke VPRO-programma Lopende Zaken. Zonder gestoord te worden door overbodig commentaar kon de kijker Brinkman volgen op zijn verkiezingstoernee en dat was onthullend. Zo was te zien hoe een 'ontspanning' veinzende Brinkman gespannen de krant leest; hoe de lijsttrekker meteen na aankomst een WC insnelt; hoe hij bij het zingen op een bijeenkomst een microfoon uit de lucht plukt en naar beneden gedrukt houdt en hoe een nerveuze woordvoerder van Brinkman de kandidaat met argusogen volgt. Het waren beelden van de bijeenkomst op 14 maart in Scherpenzeel, die in het gewraakte programma Reporter van de KRO onder meer dienden als 'bewijs' voor een 'corrupte' Brinkman omdat de CDA-lijsttrekker door de broer van de verdachte 'oom Arie' naar het dorp was gehaald. Waar Reporter slechts enkele 'shotjes' van 'Scherpenzeel' liet zien, toonde Lopende Zaken het verloop van de bijeenkomst en gunde de kijker daarmee meer dan een aardig kijkje achter de schermen.

Bij Reporter werden de beelden projecties van zaken die de redacteuren in de context van hun onthulling als moreel verwerpelijk beschouwden. Deze 'boodschap' kreeg de overhand in het programma. Zelfs de meest doorgewinterde Brinkman-haters onder journalisten zullen moeten toegeven dat dit een weinig effectieve manier is om het vak uit te oefenen.