Verzorgde reizen naar de hel

Dit kon toch niet waar zijn? Hirsch Ballin was bezig met zijn peroratie, Van Thijn rekte zijn spieren voor zijn politieke Houdini-act en uitgerekend op dat moment van hoogste spanning, tegen 7 uur op donderdagavond 7 april, breekt Nederland 3 de uitzending af. De televisieverslaggever stamelde nog iets van 'we hadden gehoopt het einde te halen' en toen verdween de politiek pardoes van het scherm. Het gekakel van de reclame bleek gewichtiger dan de res publica, het algemeen belang. Pas onlangs is vastgelegd dat alleen bij heuse rampen de kijkers even verschoond zullen blijven van de permanente belediging van het menselijk intellect door etheradvertenties: catastrofes lijken sindsdien minder verschrikkelijk.

Verbijsterd en geërgerd wendde ik mij af van het publieke kijkvenster en zocht vol vertrouwen Radio 1 op. Dit net, dat zichzelf gedurig afficheert als de actualiteitenzender, zou zeker op het nieuws blijven zitten. Maar in de horizontale programmering is de tijd van 7 tot 8 het heilige uur van de phone-in, dus had het gekeuvel van de deskundige en de vaste bellers prioriteit boven het grote gebeuren in de Tweede Kamer. Dan maar naar de reclameloze oase van Radio 5, de zender van het gesproken woord, maar helaas, op dat tijdstip zijn daar onze medelanders aan het woord. Hun wereld zou natuurlijk ineenstorten als zij opeens werden geconfronteerd met de actuele politiek van het land waarin zij verblijven.

Het decor voor een goede voorstelling was ideaal. Ditmaal zag de vergaderzaal van de volksvertegenwoordiging er eens niet uit als een kerkhof, maar als de politieke arena van de Nederlandse democratie. Voor één keer waren de kobaltblauwe rugleuningen minder beeldbepalend dan de bonte kostuums van de parlementariërs - welke antidemocraat heeft toch deze zaal ontworpen? Zij lijkt C. Northcote Parkinsons stelling te staven dat megalomane monumenten het onmiskenbare teken zijn dat het daar gevestigd instituut in verval is (Parkinson's Law, 1958).

Wat een kans voor democratische vorming werd op 7 april gemist. Alle voorwaarden waren aanwezig voor politiek spektakel in de beste zin van het woord. De plot was vol tragische ironie, een Sophokles waardig. Enkele dramatis personae werden geteisterd door de vloek der goden - een rugkwaal en jetlag - die hun even een heroïsch aureool verleenden: nu konden ze zich bewijzen. Met verve speelden de acteurs de hun toegewezen rollen. De stemmingswisselingen waren om van te smullen. Was dit een episode van 'Goede tijden, slechte tijden'? Nee, dit was het beste drama dat een democratische samenleving te bieden heeft, de politiek. De camera onthulde meedogenloos de kwaliteiten en zwakheden van de spelers. Men zag dat haat de haspelende Janmaat echt lelijk maakt: betere politieke voorlichting is niet denkbaar.

Na zevenen moest de burger het echter met zijn verbeelding doen. Voor zijn geestesoog rolden de politieke koppen al over het Binnenhof. Ondertussen was zijn echte blik veroordeeld tot het onbenul van spelletjes en zeeppoeder-opera's, terwijl het werkelijke drama zich tezelfdertijd in Den Haag afspeelde.

Even hadden we de hoop dat de kwaliteitstrots bij het publieke bestel zou toenemen, nu griezels als Brandsteder, Brink en Huisman naar de commerciële speeltuinen van RTL zijn opgeborgen. Op de Dag des Oordeels zullen zij onverdroten het publiek vermeien met de virtuele werkelijkheid en geheel verzorgde reizen naar de hel verloten. Deze kijker zou dan echter graag live de opstanding der doden zien, op Nederland 1, 2 of 3.

De rigiditeit die deze zenders ten tijde van het IRT-debat demonstreerden, is niet bemoedigend. Zelfs in het verziekte Engeland van Thatcher is de BBC reclamevrij gebleven en is het House of Commons meer dan tevoren letterlijk onder de ogen van het publiek gebracht. In Schotland is nu zelfs voor het eerst een rechtszitting direct uitgezonden. Zo kan televisie een machtig instrument zijn om 'Politikverdrossenheit' te bestrijden. Is het echt teveel gevraagd dat ten minste een van de Nederlandse netten werkelijk publiek wordt?

    • Anton van Hooff