Lubbers laat Brinkman keihard vallen

Hoe lang kan het opknopen van een politiek leider duren? Interessante vraag na gisteravond toen premier Lubbers in het NOS-televisieprogramma NOVA zijn opvolger Elco Brinkman als een baksteen liet vallen. Met nog ruim twee weken te gaan tot de verkiezingen lijkt het drama voor het CDA en zijn lijsttrekker Elco Brinkman compleet. Ruud Lubbers, de man die hem ruim vier jaar geleden voor de troon voordroeg, heeft zijn kandidaat ongeschikt verklaard. De boodschap die de premier gisteravond afgaf, was niet eens voor alleen de goede verstaander 'on-Lubbers' helder: Elco Brinkman mag geen minister-president worden. Hoe moet anders de opmerking van Lubbers worden verstaan dat hij tegen het gegroeide automatisme is dat de lijsttrekker ook kandidaat-premier is. Of zijn mededeling dat hij Brinkman nooit heeft voorgedragen als nieuwe premier maar slechts als degene die leiding moet geven aan het CDA. En voor wie nog mocht twijfelen: wat te denken van Lubbers' opmerking dat hij Kok als premier niet slechter vindt dan Brinkman.

Enkele weken geleden, toen het CDA in de peilingen maar bleef kelderen, besloot Lubbers zich intensiever met de campagne te zullen gaan bemoeien. Zijn bijdrage van gisteren moest in dat kader worden gezien. Net zoals trouwens zijn spontane interventie, afgelopen woensdag, bij de start van de CDA verkiezingscampagne in Kerkrade. Zonder Brinkman van tevoren op de hoogte te stellen zette Lubbers daar de toon. Hij was het die de aanval inzette op de Partij van de Arbeid en dus ook alle publiciteit naar zich toe trok. Van de bijdrage van Brinkman die avond resteert slechts het beeld dat hij met brok in de keel al die mensen bedankte die hem in verband met de Arscop-zaak blijken van medeleven hadden gestuurd. De 'grote politiek' was voor Lubbers.

Ongetwijfeld zullen na intensief beraad via het befaamde CDA-telefooncircuit de opmerkingen van Lubbers wel weer in de categorie 'misverstand' worden geplaatst. Zo is dat immers al zo vaak gebeurd met uitlatingen van Lubbers. Het effect van al die 'misverstanden' is overigens dat inmiddels dan wel de toon is gezet. Bovendien, in dit geval kan er nauwelijks sprake zijn van een onzorgvuldige formulering die achteraf moet worden betreurd. Een ras-politicus als Lubbers weet precies hoe gevoelig het is juist nu opmerkingen over het leiderschap te maken. In een fase dat de positie van Brinkman toch al niet onbesproken is, openlijk twijfels uitspreken, is niet anders dan Brinkman laten vallen.

Brinkman mag op 3 mei nog wel de verkiezingen verliezen - aan zijn eerste plaats op de lijst is alleen al wettelijk niets meer te doen - maar daarna is het als het aan Lubbers ligt met hem afgelopen. Nu dachten anderen in het CDA daar ook al zo over, maar zij ventileerden hun twijfels nooit zo openlijk als Lubbers nu heeft gedaan.

Wil Lubbers soms alsnog blijven, is de logische gedachte die na de actie van gisteren direct opkomt. Nog vorige week herhaalde Lubbers dat hij niet beschikbaar is voor een vierde termijn. Maar telt de geschiedenis niet genoeg voorbeelden van terugkerende leiders, nadat met een verwijzing naar het landsbelang, een klemmend beroep op hen was gedaan? De laatste enquêtecijfers die gisteren tijdens dezelfde NOS televisie-uitzending werden gepresenteerd, spraken wat dat betreft voor zich. Ruim 40 procent van de ondervraagden ziet Lubbers als de meest geschikte premier, slechts 5,9 procent noemt Brinkman favoriet.

Het CDA zou er electoraal het meest bij gebaat zijn als Lubbers zich nu alsnog beschikbaar zou stellen. Maar Lubbers kan dat niet doen zolang nog niet is beslist over het voorzitterschap van de Europese Commissie. Een functie waar hij voor gevraagd wil worden. Of hij gevraagd wordt, hangt af van de beschikbaarheid van andere kandidaten. Eind juni valt de beslissing. Zeker is dat voorzitterschap van hem nog allerminst. Gaat het inderdaad niet door, dan wacht voor Lubbers het grote zwarte gat.

Tenzij het land roept. Maar, dan moet wel aan twee voorwaarden zijn voldaan: de PvdA moet niet de grootste partij zijn waardoor Kok het premierschap kan opeisen en het CDA moet geen geschikte premier hebben. Laat het optreden van Lubbers deze week nu prima passen in het creëren van uitgerekend deze twee voorwaarden.