'Ik wil graag mijn ervaring in dienst stellen van anderen'

Hij wil zijn revanche niet vergelijken met de wraak van Johan Cruijff op Ajax, tien jaar geleden bij Feyenoord. “Want Johan was er toen echt op uit.” Maar de wijze waarop RUUD GULLIT dit seizoen herrees bij Sampdoria is alleen weggelegd voor de beste voetballers op aarde.

Nog even een tv-spotje maken voor de Indonesische en Chinese televisie. “Het is jammer dat ik u niet kan ontmoeten, ik heb verplichtingen bij het Nederlands elftal”, vertelt Ruud Gullit voor het oog van de camera. Het WK werpt zijn schaduw al ver vooruit. De opname vindt plaats in een soort wachtkamertje voor de pers op het trainingscomplex van Sampdoria in Bogliasco, een badplaats niet ver van Genua. De accommodatie heeft lang niet de allure van Milanello. Geen ambiance in elk geval voor een interview. Dus rijden we naar een restaurant op de flanken van een van de bergen die het trainingscentrum omzomen.

De zilvergrijze Mercedes sport van Gullit zoeft even later over een kronkelig weggetje richting het plaatsje Poggio. Vlak voor de eerste huizen ligt, bijna balancerend op de rotsen, de uitspanning 'Il Tipico', dat een rijk uitzicht biedt op de Golf van Genua. De waard zet volgens goed Italiaans gebruik de ene na de andere gang voor, meestal “met dingetjes uit de zee” zoals Gullit het uitdrukt. En aan dat laatste woord is zijn Amsterdamse komaf nog onmiskenbaar te herkennen.

Hij laat doorschemeren dat hij wel een beetje is uitgekeken op de rust van deze omgeving. “Ik ben toch een stadsmens. Ik heb drukte nodig. In Nervi, waar ik woon, kom je in de winter voornamelijk oude mensen tegen. Toen mijn vader laatst op bezoek was zei hij: 'De mensen die hier rondlopen zijn al dood, ze weten het alleen nog niet'.” Zal zijn hunkering naar de grote stad wellicht ook meewegen in zijn keuze voor een nieuwe werkgever? Milaan, Parijs, Barcelona? Hij laat het zelf in het midden. “Echt, ik heb nog geen besluit genomen. Het gaat me heel moeilijk af. Mijn vriendin Christina zegt: 'Je moet je voetbalcarrière afmaken zoals jij dat het liefste doet'. Ik wil een goede beslissing nemen. Wanneer? Het moet wél voor het WK gebeuren.”

In september wordt hij 32. De kans dat hij kiest voor een club waar hij kan afbouwen, lijkt gering. Zo zit de mens Ruud Gullit, qua beeltenis na Cruijff ongetwijfeld de bekendste Nederlandse voetballer in de wereld, niet in elkaar. “Ik zoek dingen die gecompliceerd zijn. Uitdagingen. Het moeilijkste is vaak het leukste. Anders heb je er geen genoegdoening van.” Vorig seizoen besloot hij zelf op te stappen bij AC Milan. Hij was in zijn trots gekrenkt. Een jaar lang had hij zich moeten schikken in de rol van wisselspeler. Bayern München meldde zich, maar daar zag hij op het laatste moment vanaf. Op het gerucht dat zijn aanstaande vrouw niet naar de Beierse hoofdstad wilde, reageert hij lachend. “De reden is wel persoonlijk, maar ik zeg er verder liever niets over.” Ook Torino wees hij af. “Ik zei tegen Christina: 'We gaan ons voorbereiden op een heel lange vakantie'. Toen ik een keer aan het golfen was belde voorzitter Mantovani van Sampdoria. Via Evani had hij gehoord dat ik nog geen club had. In een poep en een scheet was alles geregeld.”

In Genua beleefde Gullit vanaf het begin een indrukwekkende revival. De Zweedse trainer van Sampdoria, Sven-Göran Eriksson, voelde goed aan hoe de fysieke kwaliteiten van de Zwarte Tulp het beste konden worden benut: Als spits naast Mancini in een vrije rol. Hoewel Eriksson aanvankelijk andere gedachten had over de positie waar Gullit moest spelen. “In de voorbereiding ben ik uitgetest als libero. Ik ging als een raket over het veld. Maar achter mij werden sommige plaatsen niet goed overgenomen. Daardoor gaven we te veel kansen weg. Via het middenveld kwam ik kort voor de start van de competitie in de aanval terecht. Eriksson zei:'Ik heb iemand nodig om goals te maken. Ruud moet naar voren'. In de eerste wedstrijd tegen Napoli scoorde ik meteen.”

Hij staat nu met vijftien treffers als vijfde genoteerd op de topscorerslijst. Hij wordt door veel Italiaanse media afgeschilderd als de beste aanvaller van de Serie A. Een betere revanche op de mensen die het niet meer in hem zagen zitten, is niet denkbaar. “Hier heb ik alleen maar van gedroomd. Ik wist dat ik nog goed kon voetballen, maar dat het zo zou gaan had ik niet verwacht. Ik heb echt moeite gehad om weg te gaan bij Milan. Ik was gehecht geraakt aan die club. Daar heb ik toch iets opgebouwd. Maar ik wilde vechten tegen de fabel dat ik niet meer geschikt was voor de top. Ik had knieën van kristal en ik kon niet meer elke week spelen. Dat was toch wel mijn grootste frustratie. Want als je pas op zaterdag weet dat je op zondag wordt opgesteld dan train je maar wat. Ik moet er heel blij mee zijn dat het nu zo is gelopen. Je hebt internationaal je naam gezuiverd. Het was voor mij een enorme voldoening dat Berlusconi publiekelijk verklaarde dat het zijn grootste fout is geweest om mij te laten vertrekken. Daarmee toonde hij ook aan dat hij niet altijd gelijk wil hebben.”

Het gesprek wordt regelmatig onderbroken door de ober die niet alleen het eten op tafel zet, maar af en toe ook heel discreet papiertjes op tafel legt die moeten worden voorzien van een handtekening. Een keer snelt een oude vrouw naar het tafeltje. Ze smeekt hem om in Genua te blijven. De naam van Silvio Berlusconi is al gevallen. Kan Gullit het met zijn geweten overeen brengen terug te keren naar het imperium van een omstreden presidentskandidaat? Tenslotte is Gullit de megaster die Mandela omhelsde en zich altijd erg sociaal bewogen toonde. Hij maakt duidelijk dat we zo niet mogen denken. Hij geeft ook aan er terdege over nagedacht te hebben. Er volgt een heftige discussie.

“Als je deze normen gaat hanteren, zijn dus alle spelers van Milan rechts. Ik vind die stelling heel gevaarlijk. Het geld dat ik eventueel bij Milan zou verdienen is van de club en niet van Berlusconi. Ik volg de ontwikkelingen in Italië alleen als toeschouwer. Politiek is gevaarlijk. Ik wil er slechts naar kijken. De mensen proberen mij deelgenoot te maken van de politiek omdat het hen goed uitkomt. Maar ik laat me niet voor een karretje spannen. Het is toch niet voor niets dat je stemt in zo'n hokkie met een gordijntje ervoor? Ik kom wel op voor de mensenrechten. Ik heb Mandela willen ontmoeten maar niet om het ANC te steunen. Laatst verscheen mijn beeltenis in een tv-spot van de communistische krant l'Unità. Daar heb ik een einde aan gemaakt. Ik had zo een ton kunnen vragen, maar het ging mij om het principe.”

Toch neemt hij het even op voor Berlusconi. “Hij heeft mij niet gebruikt voor zijn campagne. Toen hij zijn uitspraak deed over mij bestond Forza Italia nog niet eens. Laten we hem beoordelen als hij een paar jaar heeft geregeerd. Hij heeft een verbond met rechts gesloten om de verkiezingen te winnen. Nu wil hij regeren met een centrum-blok. Berlusconi heeft nog nooit iemand ontslagen. Hij is gewend om heel veel te investeren. Daarom heeft hij zoveel schulden. Men gaat er vanuit dat hij als ondernemer zal proberen te denken. De afgelopen vijf jaren zijn hier 140 fabrieken gesloten. Ik ben niet bang dat hij verstrikt raakt in een verstrengeling van belangen. Berlusconi is al rijk en hoeft geen geld te stelen. Bovendien bestaat er toch nog zoiets als oppositie en sociale controle?” Gullit heeft zich laten vertellen dat er een groot verschil is met het Italië van tien jaar geleden. “Toen was het onmogelijk op een rijke stinkerd te stemmen. Nu mag je rijk zijn in dit land.”

Op 3 mei mag hij in Nederland stemmen, maar hij zal het niet doen. Geen tijd. Hij volgt de sociaal politieke ontwikkelingen echter wel. De opkomst van de Centrum Democraten verklaart hij als het gevolg van de teruggang in de economie. “Dan zetten de mensen zich af tegen de minderheid. Niemand wordt geboren met racisme. Je omgeving, je ouders of de sociale situatie kunnen daar verandering in brengen. We zijn heel tolerant in Nederland en dat moet zo blijven. Dat siert ons. Maar je kunt het ook overdrijven. Wat ik onlangs in de krant las, was echt belachelijk. Een vrouw wilde in het huis van haar overleden moeder blijven wonen. Ze moest verhuizen om plaats te maken voor Bosnische vluchtelingen. Na 21 jaar! Dit ging mij te ver. Dat kan niet. Dat is omgekeerde discriminatie.”

In de tweede helft van mei treedt hij in het huwelijk. Daarna wil hij een week helemaal niets doen en op vakantie gaan. “Ik zeg niet waarheen, want dan kom ik alleen nog Nederlanders en Italianen tegen en moet ik voortdurend over voetbal praten”. Op 23 mei zal hij zich melden bij het Nederlands elftal. Hij kijkt uit naar dat weerzien én het WK. “In Amerika neem ik definitief afscheid van Oranje. Het EK van '96 is te ver weg. Ik wil me op het WK revancheren voor het toernooi van 1990 in Italië. Dat is toch een zwarte bladzijde in mijn loopbaan geworden. Ik hoop dat ik hetzelfde kan laten zien als dit seizoen bij Sampdoria. Als het er niet uitkomt dan zal het andere oorzaken hebben. Aan de andere kant hoef ik niet meer zo nodig nummer één te zijn. Ik wil graag mijn ervaring in dienst stellen van anderen. Je ploeggenoten beter laten spelen, assists geven. Als je dan een goal scoort is dat meegenomen. Door die problemen met die knieën heb ik veel geleerd. Ik heb ingezien hoe beperkt het allemaal kan zijn.”

Met Dick Advocaat maakte hij nog geen afspraak over zijn positie. “Maar het ligt voor de hand dat ik in de aanval zal spelen. Ik wil geen aanvoerder meer zijn. Dat moet Ronald Koeman maar doen. Ik hoef ook niet betrokken te worden bij de bespreking met de bondscoach over de opstelling. Dat heb ik Advocaat al meegedeeld.” Gullit zag de laatste interland van Oranje tegen Schotland op de televisie. “De eerste helft was niet slecht. Van Gobbel werd hier door de media beschouwd als een van de betere spelers bij Nederland. Ik wil niet beweren dat Van Gobbel (voor de interland tegen Ierland van komende woensdag niet geselecteerd, red.) moet spelen. Maar je mag hem niet beoordelen op fouten in de opbouw. Als hij weet dat hij ze mag maken zal hij steeds meer vertrouwen krijgen. Van Frank de Boer is ook bekend dat hij altijd een steekje laat vallen. Toch is hij een van de beste linksbacks.”

Hij zegt dat er geen druk op hem is uitgeoefend om terug te keren in Oranje. Toch waren er zelfs ministers die hem vroegen mee naar het WK te gaan. En ook de sponsor Lotto liet doorschemeren dat het wel een goed idee zou zijn. “Kon ik wel begrijpen. Tenslotte ben je hun uithangbord. Ik heb met Advocaat een verhelderend gesprek gehad. Er is nooit een prestigestrijd tussen ons geweest. We verschilden alleen van mening en daar ben ik een groot slachtoffer van geworden. En zo slecht kwam het sommige mensen toch niet uit toen ik vorig jaar bedankte?”

Daarna, rondom de interland tegen San Marino, zei hij dat het hem wel wat leek om met Cruijff naar het WK te gaan. “Die opmerking is verkeerd weergegeven. Ik wilde anderen beslist niet uitsluiten.” Toen was Advocaat nog niet aangesteld. De mislukte onderhandelingen met Cruijff heeft hij van een afstand gevolgd. “Het is jammer dat het zo gelopen is. Voor de mens Cruijff en Advocaat. Ze zijn beschadigd uit deze affaire gekomen. Dat is zeker ook de schuld van de KNVB. Ik zou er heel graag wat over willen zeggen. Maar daar hebben de spelers geen baat bij. Op dit moment is het beter om er niet meer over te praten.”

Dat ligt anders voor de spelerspremies. Een eeuwig heet hangijzer voor een groot toernooi. Gullit geeft aan dat de hoogte van het bedrag hem persoonlijk niet interesseert, het gaat hem louter om het principe. “Ik hoop dat de KNVB zich een keer geen kruidenier toont. Het gaat om het gebaar. Het zou de spelers strelen als ze in Amerika goed kunnen verdienen. Waarom moeten ze bij de bond altijd krenten zijn? En het ergste is dat de KNVB er nog voor zorgt dat wij als geldwolven worden beschouwd. Ik kan me nog herinneren dat bestuurslid Klaas Nuninga in een trainingskamp op Papendal zei: 'Jullie moeten voor de eer spelen, zoals wij vroeger'. In 1990 lag er voor het WK bij aankomst in Sicilië een enveloppe op ons bed. We mochten van de sponsor PTT Telecom in totaal voor 150 gulden bellen. Daarvoor moesten we ook nog eens gebruik maken van een kaart met een code. Bovendien was het noodzakelijk eerst een nummer in België te draaien. Ik dacht dat de spelers gek werden toen ze dat lazen.”

Toch zal het weerzien met Oranje hem goed doen. Hij verwacht niet dat de spelers hem verwijten dat hij de oefenwedstrijden heeft overgeslagen. “Ze zullen het niet erg vinden. Het is ook de keuze van de bondscoach geweest.” En hij verwacht evenmin dat spelers zich zullen storen aan de dominante aanwezigheid van de persoonlijkheid Gullit. “Als je je daar druk om maakt hoor je niet bij de top. Als je gaat luisteren naar de nitwitjes, kan hetzelfde gebeuren als met PSV. Hadden ze in Eindhoven maar notie genomen van wat Romario en Vanenburg hebben gezegd. De PSV'ers die vorig seizoen in de krant hun muil open trokken, spelen nu niet meer. En Romario ligt bij Barcelona in een deuk van het lachen.”

    • Erik Oudshoorn