Er ligt pas één nacht ijs bij Vendex-concern

AMSTERDAM, 16 APRIL. De symboliek van water vloeide vrijdag rijkelijk over de lippen van mr. Jan Hessels, de man aan de top van het grootste (circa 80.000 werknemers) familiebedrijf van Nederland. Hessels begon zijn presentatie van de - op het eerste gezicht - spectaculaire winstverdubbeling (tot 246 miljoen gulden) met het beeld van de zwemmer die, ver uit de kust beland, terug naar het strand ploetert en weer vaste grond onder de voeten krijgt. In een variatie op dit thema volgde nog het eendje dat sereen de gladde vijver doorklieft, maar onder zich het water laat kolken.

Water staat voor schoon en puur, voor reiniging, voor een nieuw begin - associaties die Hessels zeker wilde oproepen. Water is in Holland ook gevaar, een schrikbeeld dat in zijn optiek is afgewend. Vendex is de afgelopen vijf jaar door een dal gegaan, waarin het concern na een diepgaande bestuurscrisis een ingrijpende herschikking van zijn activiteiten startte om de winstgevendheid structureel te verbeteren. “Ik mag u er aan herinneren dat Vendex nooit in de rode cijfers is beland”, zei Hessels, alsof hij een tijdperk afsloot. Hij kwam binnen na het vertrek van president dr. A. van der Zwan en het uit beeld verdwijnen van dr. A. Dreesmann, de stamvader van Vendex die in conflict kwam met zijn uitverkoren troonopvolger.

Hessels heeft de afgelopen jaren gebruikt om de indrukwekkende collectie bedrijven die Dreesmann had verzameld te ordenen, te splitsen (kernbedrijf of niet) en te saneren, sluiten of te verkopen. Het afgelopen jaar heeft Vendex onder meer de postorderbedrijven Maildex en Lekturama gesloten (kosten: een dikke 140 miljoen gulden) en Staal Bankiers verkocht (met een boekwinstje). Wat in de etalage resteert zijn activiteiten en vastgoed in Brazilië.

Het resultaat van deze langdurige “uitverkoop” is een financieel krachtiger Vendex dat zich op twee, of eigenlijk drie kernactiviteiten richt. De opbrengsten van de verkopen zijn deels gebruikt om de bankschulden, die het concern als een molensteen om de nek hingen, te reduceren. De netto rentedragende schuld is in vier jaar tijd een miljard gedaald tot 1,3 miljard. Als gevolg daarvan dalen de rentebetalingen. Vorig jaar was het met 119 miljoen al 16 miljoen minder. Dit jaar moet dat verder omlaag.

De balans ziet er na de uitverkoop en het afstoten van vastgoed aan beleggers (met gelijktijdige huurovereenkomsten met Vendex) eveneens een stuk beter uit. Het groepsvermogen is als percentage van het balanstotaal met vijf procentpunt verhoogd naar ruim 29 procent. Beter, maar voor een bedrijf als Vendex nog niet ideaal.

Nu de financiële basis is verstevigd, moet het kernbedrijf Vendex in een nieuwe groeifase brengen. Deze kern is langs twee hoofdlijnen ingericht: dienstverlening (van uitzendbureaus tot schoonmaakbedrijven) en detailhandel. De dienstverleners zagen hun omzet vorig jaar onder invloed van een stagnerende markt voor schoonmaakwerk en een terugval in het uitzendwerk met zes procent teruglopen tot 2,5 miljard gulden. Het bedrijfsresultaat voor rentebetalingen daalde sterker, namelijk met 16 procent naar 67 miljoen.

In de detailhandel heeft Vendex in feite ook weer twee hoofdsporen. Aan de ene kant de warenhuizen (V&D, de bakermat van Vendex) en de speciaalzaken (zoals juweliersketen Siebel en de modezaken Kien). De supermarkten (Edah, Torro, Konmar) nemen een aparte plaats in. Supermarkten ruimen, ruw gezegd, hun schappen in voor andermans merken, terwijl de warenhuizen en speciaalzaken hun eigen artikelen en bijbehorende ambiance verkopen. In de detailhandel zet Vendex bijna driemaal zoveel om (7,2 miljard) als in de dienstverlening, terwijl het bedrijfsresultaat bijna het viervoudige is (240 miljoen).

Deze cijfers vertellen maar een deel van het verhaal van de rentabiliteit van het kernbedrijf. Vendex geeft alleen voor de warenhuizen het resultaat na betaalde rente: voor het eerst in ruim tien jaar een paar miljoen winst.

Ook dat is nog niet het hele verhaal: een getroffen voorziening voor reorganisatiekosten ten bedrage van 50 miljoen zit verstopt in een verzamelpost buitengewone baten en lasten. In diezelfde post zitten ook de veel grotere boekwinsten op verkocht vastgoed van de warenhuizen.

Dat vastgoed is een verhaal apart, want Vendex is ook vastgoedbelegger. Het concern heeft een omvangrijke portefeuille panden in de Nederlandse binnensteden, vooral vestigingen van de warenhuizen. A. van der Zwan struikelde bij Vendex als opvolger van Dreesmann over zijn voornemen om de warenhuizen een marktconforme huur in rekening te brengen.

Zover is het niet gekomen, maar het centrale beheer van de panden is sinds een jaar of drie wel tot aparte winstbron verheven. Inmiddels zijn de werkmaatschappijen op papier wel eigenaar: zij worden aangeslagen voor de afschrijvingen en rentebetalingen op het vastgoed. Dat moet hen volgens Hessels aanzetten tot efficiënter nadenken over de vraag of zij dure panden moeten bezitten, of beter kunnen verkopen en terughuren.

Het vastgoed staat veel lager in de boeken dan het bij verkoop of herontwikkeling waard is. Deze rijke bron is het afgelopen jaar pas goed gaan stromen, toen Vendex samen met vastgoedbelegger Rodamco een aantal panden in een nieuw beleggingsfonds onderbracht. De boekwinst op vastgoed was vorig jaar maar liefst 184 miljoen gulden.

De verkoop van dit tafelzilver en het ontdekken van boekhoudkundige wijzigingen met grote gunstige gevolgen (vrijval voorziening fiscaal compensabele verliezen à raison van 112 miljoen gulden) deden gisteren even de gedachte rijzen dat Vendex serieuze plannen heeft voor een beursintroductie. De aandeelhouders (familie en professionele beleggers) willen wel.

Hessels onderkent de voordelen, maar wil zich niet vastleggen op een concrete stap. Vendex kan namelijk als holding naar de beurs, maar aparte dochters kunnen dat (bij voorbeeld na fusies met concurrenten) ook. Bij die laatste optie wordt Vendex een gemengd bedrijf: ondernemer en belegger. Eerst moeten de warenhuizen structureel winstgevend zijn. Er ligt nog maar één nacht ijs.