Dode bloemen

Een van de meest interessante kanten van de klimhortensia, Hydrangea petiolaris (ook bekend als Hydrangea anomala ssp. petiolaris) is dat de bloemknoppen van de komende zomer al in het voorjaar te zien zijn. De gelukkige bezitters van een volwassen exemplaar zullen er langer over doen de hunne te tellen dan ik de mijne: we krijgen er dit jaar vier (de onze werd vier jaar geleden geplant). Dat is 33 % meer dan vorig jaar; meer valt er niet over te zeggen.

Editions Robert Mallet, Centre d'Art Floral, route de l'Eglise, 76119 Varengeville-sur-Mer, Frankrijk. The Columbia Book of Chinese Poetry, New York, Columbia U.P. 1984.

Tot nu toe heeft deze hydrangea een aanzienlijke hoeveelheid energie gestoken in het bedekken van de muur, een noordermuur die nooit zon krijgt. Ook probeert zij de grond om haar heen te bedekken. Een paar takken hebben gedaan wat zij volgens de boeken moeten doen, namelijk zich wortelen waar ze de grond raken. Als deze wortels eenmaal goed ontwikkeld zijn kan men zulke takken afsnijden en er elders weer nieuwe muren mee bedekken, maar je kunt ze ook gewoon op de grond laten groeien. Het wordt dan een parapluvormige heester. Ook clematis en winterjasmijn kan je op die manier vrijstaand laten groeien, maar die hebben wel een of andere vorm van skelet nodig.

Mijn tuin, met veel schaduw, is bepaald hydrangea-vriendelijk en daardoor ben ik meer aan ze verknocht geraakt dan misschien het geval zou zijn geweest als de tuin zonniger was; maar ook wie veel zon heeft late de hoop niet varen, er zijn veel hydrangea's die er bij gedijen. Hydrangea petiolaris zelf groeit bijvoorbeeld evengoed in de zon als in de schaduw en H. quercifolia, de eikbladige hydrangea, heeft zelfs zon nodig om haar bladeren de herfsttinten te geven waar zij beroemd om is. De meeste soorten zijn nogal dorstig en daarom zijn beschaduwde plekken het aantrekkelijkst.

Zowel zij die net zijn begonnen hun tuin vol hydrangea's te zetten als degenen die dat al hebben gedaan moeten onmiddellijk het definitieve hydrangeaboek kopen: Hydrangeas, species and cultivars, door Corinne Mallet, Robert Mallet en Harry van Trier. De enige last met dit boek is dat je tuin opeens veel te klein blijkt te zijn om plaats te bieden aan alle planten waarnaar het een onweerstaanbare lust opwekt: een drastische herindeling kan nodig zijn.

De klassieke hydrangea, degene die vaak wordt aangeduid als hortensia, is de H. macrophylla, met grote ronde bloeiwijzen opgebouwd uit een wolk van kleine bloemetjes die inheems is in zowel China als Japan en ook in beide landen voorkomt als tuinplant. De eerste die naar Europa kwam, omstreeks 1790, kwam uit China. Thunberg beschreef vijf soorten (helaas onder de naam Viburnum) in zijn Flora japonica in 1784; een van deze was een Chinese macrophylla cultivar bekend als 'Otaksa', waarvan Von Siebold er in 1829 of 1830 enkele naar Leiden bracht en die vandaag nog gekweekt wordt.

De Chinese naam voor de hydrangea is xiuqiu, 'geborduurde bal'; in tegenstelling tot de pioen of de chrysant heeft deze naam zover ik weet geen speciale symbolische betekenis. Noch heeft zij veel belangrijke sporen achterlaten in de literatuur: de enige verwijzing die ik kon vinden komt voor in een gedicht van Yuan Zhen (779-831), uit de Tang dynastie. Yuan Zhen is de schrijver van het beroemdste liefdesverhaal uit de Chinese literatuur, De geschiedenis van Yingying; Yuan Zhens hydrangea-gedicht ontstond in het jaar 811, toen hij als banneling woonde in de provincie Hubei, nadat hij uit zijn officiele functie was ontzet omdat hij de corruptie van de plaatselijke regering aan de kaak had gesteld; zijn vrouw was gestorven in 809 en hij schreef een serie hartverscheurende gedichten mijmerend over haar dood, herinnerend aan de gedichten die Thomas Hardy meer dan duizend jaar later zou schrijven, ook over de dood van zijn vrouw. Het gedicht is getiteld: Liu nian chun qian huai - 'Het uiten van melancholie in de lente van het jaar 811'

Kleine kinderen hollen wild als gekken in het rond;

Een erewacht van hydrangea's staat aangetreden voor het huis.

Als ik eenmaal met mijn zieke lijf achter de bedgordijnen ben beland

Keer ik me naar de trap, met mijn rug naar de zon, en dommel.

In eerste instantie lijkt er iets niet te kloppen: hydrangea's bloeien in de zomer en de herfst en in het gedicht is sprake van het voorjaar. Slaat dat op het tijdstip waarop het gedicht werd geschreven, en ziet het terug op een voorbije zomer? Er is, zo valt mij in terwijl ik naar mijn eigen hydrangea's kijk, nog een andere mogelijkheid: niet ver van de klimhortensia waar ik het over had staat een Hydrangea aspera ssp. sargentiana; het nieuwe blad begint zich al te ontwikkelen, maar de droge bloemen van vorige zomer zitten er nog aan; normaal gesproken verwijder je de oude bloemen van de hydrangea pas in het voorjaar, want ze beschermen de nieuwe knoppen gedurende de winter. In Ierland heb ik zelfs eens in de zomer een hele massa hydrangea's gezien met beide soorten bloemen, die van dat jaar en die van het jaar ervoor: In the midst of life we are in death. Het gedicht van Yuan Zhen wordt nog navranter als je je voorstelt dat de erewacht waar hij over schreef uit dode bloemen bestond.

    • Sarah Hart