Triootje tussen de tulpen; Het pornotopia van Nicholson Baker

Nicholson Baker: The Fermata. Uitg. Chatto & Windus, 303 blz. Prijs fl.53,25. Nederlandse vert. ('De fermate') van Rob van Moppes bij Nijgh & Van Ditmar, 272 blz. Prijs fl.36,50.

Achter in de klas ontdekt een schooljongen dat hij over het vermogen beschikt om naar believen het universum aan of uit te zetten. Met een simpele handbeweging zet hij de wereld stil, hijzelf is de enige die nog bewegen kan. Wat doet hij? Benut hij deze uitgelezen gelegenheid om een bank of een museum te beroven, een strafblad te wissen, een leger te ontwapenen, of gewoon te spieken bij zijn buurman?

Hij loopt naar de juffrouw, midden in haar schrijfbeweging bevroren voor het bord, en knoopt haar bloesje los. In opperste verwondering en opwinding over wat hij daar allemaal ziet raakt hij, voorzichtig, met een krijtje haar navel aan. Waarna hij haar kleding weer in orde brengt, op zijn plaats gaat zitten en de tijd weer 'aan' zet. Uren lang heeft hij de juffrouw bekeken, maar niemand heeft er iets van gemerkt.

Lezers van Nicholson Bakers vorige roman Vox, over telefoonseks, zal het niet verbazen dat in The Fermata deze uitzonderlijk begaafde schooljongen al snel overgaat op een drastischer aanpak. Arno(ld) Strine schrijft met The Fermata (fermate = pauzeteken in muziekschrift) op 35-jarige leeftijd zijn herinneringen op aan de talloze keren dat hij zijn gave 'chronanistisch' heeft uitgebuit door vrouwen uit te kleden, te bekijken, en uitgebreid te betasten. Daarbij eindeloos masturberend, want 'What else is there in the world beside masturbation? Nothing.'

Arno komt uiteindelijk met een polspeesschedeontsteking te zitten, slechts zeer ten dele het gevolg van zijn werk als typist voor een uitzendbureau. Een betere baan ambieert hij niet, heel zijn leven stelt hij graag in dienst van wat hij zelf behalve 'fermata' ook 'the Fold' noemt - 'pauzeplooi' vertaalde Rob van Moppes lumineus.

Nicholson Baker is de meester van het veronachtzaamde detail. Hij schreef The Mezzanine over een enkele lunchpauze (met uitputtende voetnoten), en de roman Room Temperature over de gedachtenkronkels van een vader tijdens een flesvoeding. Het verhaal van deze nieuwe roman, deze gefingeerde autobiografie, is graatmager; de hoofdpersoon doet niets anders dan kijken, typen en trekken. In zijn vrije tijd schrijft Arno Strine korte erotische verhalen, door hemzelf kortweg 'rot' genoemd, die hij in slimme pauzeplooien in handen speelt van nietsvermoedende vrouwen, in de hoop dat zij er rijker, wijzer en geiler van worden. Hun auto-erotische sessies kan hij immers dan weer stiekem gadeslaan, door zich ongemerkt op te sluiten in een slaapkamerkast of een wasmand.

Baker nam Strine's pornografische verhaaltjes op in het boek, zodat de lezer van The Fermata zich in een nog ongemakkelijker positie bevindt dan hij-zij toch al deed: is dit porno binnen een vrijmoedige literaire roman, of verderflijke vuilschrijverij binnen een pornografische roman? Het is een oud debat, dat echter geen rol speelt voor Bakers hoofdpersoon. 'All the world is a dirty magazine' voor hem.

The Fermata is typisch zo'n boek dat je liever niet aan je ouders laat lezen. Toch heeft de schrijver, die inktwellusteling, zijn obsceenste roman opgedragen aan zijn vader. Met zachte maar zekere hand wordt de lezer geleid naar de brandende vraag wat hij zelf zou ondernemen als de hele wereld plus bewoners in een fermate-situatie tot zijn beschikking stond. Is het typisch mannelijk om dan ogenblikkelijk aan seks te denken? En hoe dicht bij necrofilie ligt (solo)seks met een vrouw die nergens weet van heeft, die tijdelijk een 'ondode' is, zij het een warme?

Baker geeft in het boek iets wat lijkt op een onbevredigend antwoord, hij geeft in elk geval aan dat hij erover nagedacht heeft - en dus geen pornograaf-zonder-meer is. Nu wil het geval dat Nicholson Baker werkelijk prachtig over vrouwenlichamen kan schrijven. Zinderend, teder, en in alle obsceenheid nog beleefd. 'Time-pervert' Arno respecteert zijn slachtoffers, hij bewondert de kleinste details van hun fysiek en weidt daar ongegeneerd over uit. Hij heeft immers alle tijd van de wereld. Over het welige schaamhaar ('vafro') van een vrouw waar hij verliefd op aan het worden is: 'To think I could have died and not seen this. (-) It is a kind of black cocktail dress under which her clit-heart beats - it has that much dignity.' The Fermata is ontegenzeggelijk een heel geestig boek. Klaterende lachsalvo's, dodelijk als ze zijn voor erotische opwinding, zijn bij tijd en wijle onvermijdelijk. Hele delen van The Fermata lopen uit in groteske erotische fantasieen. Arno's 'rot-story' over Marian the Librarian die het pronkstuk uit haar collectie dildo's ter verhoging van het genot met een zuignapje op de zitting van haar vibrerende grasmaaimachine vastplakt voordat ze ermee de tuin inrijdt. Of haar triootje tussen de tulpen met de buurjongen en zijn vriendinnetje, inclusief 'golden shower' (plasseks, maar vrij fris gehouden) en tal van ingenieuze hulpstukken. Condooms komen in dit pornotopia niet voor uiteraard. Met zijn vorige vriendin, die bij hem wegging om zijn chronanistische fantasieen, had Bakers held 'meer gangbare' seksuele gewoonten, zoals urenlange verwennerijen met behulp van een halve avocado en een electrische tandenborstel.

Een rijke bron van vermaak vormen de ontelbare dwaze woorden die Baker bedacht heeft om te kunnen varieren op de gewone schuttingwoorden. Het vrouwelijk geslachtsdeel wordt niet louter met 'cunt' aangeduid, maar ook met 'slype', 'vadge', of 'vagnet'. Het mannelijk orgaan heet steeds anders: 'trilogy-in-flesh', 'troika', 'yokel', 'juiceman', 'richard', of 'stain-stick'. Met klaarblijkelijk en aanstekelijk plezier heeft de schrijver nieuwe woorden verzonnen; zoals 'outdoorgasm' en 'dildorgasm', 'screamcream' en 'dildungsroman'. De vertaler heeft zich voor de drie-letterwoorden beholpen met bekende varianten uit de erotische woordenschat: leuter, snikkel, tampeloeres, schandpaal, klok-en-hamerspel. Met wat meer fantasie benaderde hij de neologismen van Baker, zo verzon hij samenstellingen als 'geilukkige kutopieen' en 'pikfijn'.

Bakers anale fixatie ('an anus or two livens up any gathering') is even zonneklaar als zijn obsessie met masturberende vrouwen. De Amerikaanse auteur, in het dagelijkse leven een teruggetrokken man, geeft in interviews ruiterlijk toe een zichzelf bevredigende vrouw het toppunt van erotiek te vinden. Vastgesteld kan worden dat hij het goed, warm en mooi kan beschrijven. Maar dat het bij al die keren nooit eens bij hem opkomt dat een vrouw het ook zonder een dildo kan, dat is toch wel schunnig.