In de val gelokt door twee valse kwatrijnen; Zes verhalen van Kingsley Amis

Kingsley Amis: Mr Barrett's Secret and Other Stories. Uitg. Hutchinson, 186 blz. Prijs fl.53,80.

Het werk van Kingsley Amis is ongelijk van kwaliteit. Aan de ene kant heb je meesterwerken als Lucky Jim, Take a Girl Like You, I Want It Now, Ending Up, Girl, 20, en The Green Man - boeken die ik ieder jaar herlees. Aan de andere kant heb je boeken als The Crime of the Century, The Old Devils, Jake's Thing, The Russian Girl en Stanley and the Women - boeken die niet van de grond komen en waarvan je weinig bijblijft. Het lijkt of ze uit louter theoretische overwegingen geschreven zijn.

Het nieuwe boek van Kingsley Amis, Mr Barrett's Secret and Other Stories, behoort naar mijn smaak tot zijn minder geslaagde boeken. Het bestaat uit zes verhalen, die eigenlijk geen verhalen zijn. Om met het laatste verhaal te beginnen: het heet '1941-A' en beschrijft de aanval van Japan op de Verenigde Staten, zoals verteld door de 'Joseph Goebbels professor of modern history' aan de universiteit van Oxford. Die oorlog wordt door Japan snel gewonnen: eind november 1941 stoomt de Japanse vloot op naar Californie, bombardeert San Francisco en Los Angeles, en verwoest het Panamakanaal, daarbij geholpen door het Duitse slagschip Tirpitz, dat zo juist New York gebombardeerd heeft (Empire State Building zwaar beschadigd, Vrijheidsbeeld vermorzeld). Roosevelt capituleert. Dit alles in negen bladzijden, in een stijl die het midden houdt tussen The Longest Day en Lou de Jong.

De 'ik' van het titelverhaal 'Mr. Barrett's Secret' is de vader van de Engelse dichteres Elisabeth Barrett Browning (1806-1861). Hij vertelt hoe zijn dochter kennis maakt met de dichter Robert Browning en tenslotte met hem trouwt in 1846. Vader Barrett is tegen dat huwelijk, niet omdat hij iets tegen Browning heeft, maar omdat hij vreest dat zijn dochter een zwartachtig kind zal baren, want Browning en Elisabeth zijn beiden van Westindische afkomst. Het kind dat zij baart blijkt echter helemaal blank te zijn. Maar dan is het te laat: hij durft dochter en schoonzoon niet onder ogen te komen. Einde verhaal. In een nawoord vertelt Amis dat Browning geen Creools bloed had - iets wat Amis betreurt, want als dat wel zo was zouden er in de negentiende eeuw drie beroemde Europese schrijvers zijn geweest met negerbloed: Alexandre Dumas pere, Alexander Poesjkin en Robert Browning.

Het tweede verhaal, 'Boris and the Colonel' gaat over twee voor Moskou spionerende Engelsen van het type Philby-Burgess-Maclean, die worden ontdekt door een 45-jarige lector in Cambridge en zijn twintigjarige achternichtje. Dat achternichtje heeft een paard, Boris geheten. Op het eind van het verhaal verkoopt zij Boris omdat ze zichzelf te oud vindt voor een adolescente vriendschap met een paard. De lector hoort van de verkoop en koopt dan stiekem dat paard - als een huwelijksgeschenk, want tijdens de jacht op de twee Sovjet-spionnen is er iets moois gegroeid tussen de lector en de studente. Het terugkopen van dat paard kan Amis ontleend hebben aan Burning Daylight van Jack London.

In thrillers'wordt soms veel werk gemaakt van het communicatie-middel tussen de boef en zijn opdrachtgevers. Een eenvoudige variant, die zowel in de literatuur als in de werkelijkheid optreedt is de 'brievenbus', bijvoorbeeld een holle boom, waarin beide partijen hun boodschap deponeren. Een ingewikkelde variant is de advertentie in Murder Must Advertise van Dorothy Sayers. Het potsierlijkste communicatie-systeem vind je in La condition humaine van Andre Malraux: het boek speelt onder Chinese revolutionairen. Het revolutionaire hoofdkwartier doet aan zijn agenten twee grammofoonplaten toekomen. Op de ene plaat staat een Engelse les, op de andere alleen maar 'lawaai', af en toe onderbroken door stilte. Door beide platen 'tegelijkertijd' af te draaien hoor je, in de pauzes tussen de stukken 'lawaai', de woorden die samen de geheime boodschap ('stuur'.... 'als de donder'... 'twintig'... 'man') vormen. Du Perron en Van Galen Last accepteerden die onzin zonder met de ogen te knipperen.

Niet bekend

Het derde stuk van deze bundel heet 'A Twitch on the Thread' en gaat over een Anglicaanse dominee die tot zijn grote verrassing kennismaakt met zijn tweelingbroer, die net als hij een dominee is en wiens echtgenote net als de zijne Ruth heet. De beide dominees hebben enige gesprekken met elkaar, er treden nog een arts en een kranteredacteur op, en dan is het verhaal opeens uit, zodat je niet begrijpt waarom Amis ons dat allemaal vertelt.

'Toil and Trouble' gaat over een literaire agent die enige dagen door kidnappers wordt vastgehouden. Door wie en waarom wordt niet duidelijk.

Het voorlaatste stuk, 'Captain Nolan's Chance', is een radiohoorspel over de Krim-oorlog, en wel speciaal over de zinloze Engelse cavalerie-charge in oktober 1854, bezongen door Alfred lord Tennyson in zijn beroemde 'Charge of the Light Brigade'.

    • K. van het Reve