Geen trek in snoep bij Schindler's List

Op veel plaatsen in het land gaan scholieren gezamenlijk en tegen gereduceerd tarief naar Schindler's List, Steven Spielbergs verfilming van de holocaust. Leerlingen van het Andreas College zagen de film gisteren in Drachten.

DRACHTEN, 15 APRIL. In de pauze van de film vraagt een klasgenoot aan Lillian Moot (16) of ze een stukje Mars wil. “Nee”, antwoordt ze, “geen trek. Mijn eetlust is bedorven als ik dit allemaal zie.” Vooral de willekeurige, zinloze liquidaties die in de film worden getoond hebben haar geschokt. “Je schrikt je dood. Het schoot gelijk in mijn rug.” Klasgenoot Bianca Tolboom (15) vindt de film tot dan toe “keihard”. “Maar ik denk wel dat hij de waarheid weergeeft.”

De leerlingen van het Andreas College gaan, met nog 3800 leerlingen van veertien jaar en ouder van middelbare scholen in de Friese gemeente Smallingerland, deze weken met korting naar Schindler's List. Gemeente en scholen betalen per leerling samen vijf gulden. De bioscoop legt er zes gulden bij. Doel is de jeugd bewust te maken van de gevaren van racisme en fascisme.

Tijdens de film is het opmerkelijk rustig. De kinderen kijken met strakke gezichten naar beelden van stapels brillen, schoenen, ringen, horloges en tanden van gedeporteerde joden die worden verzameld en op een hoop gegooid.

Na afloop lopen enkele scholieren met betraande gezichten naar buiten. “Indrukwekkend, aangrijpend, interessant, luguber, keihard, heel goed”, zijn enkele oordelen die ze geven over de film.

Begin vorige maand bedacht docent persoonlijke en maatschappelijke vorming Arjen de Jong van het MBO-college in Drachten dat het een goed idee zou zijn leerlingen de gelegenheid te geven de film te bezoeken. In de gemeenteraad van Smallingerland werd een motie ingediend en aangenomen om de schoolgaande jeugd korting te geven.

De Jong denkt dat veel leerlingen door het zien van de film genuanceerder zijn gaan denken. “Je ziet in de film waartoe een simplistische manier van denken, om één groep de schuld te geven van alle ellende, kan leiden.” Hij vindt het van belang dat het filmbezoek in schooltijd plaatsheeft. “Leerlingen gaan elkaar corrigeren als iemand zegt: terugsturen die buitenlanders.”

Mark Sevensma (16) en zijn broer Frans (15) uit drie HAVO hebben vijf jaar in Israel gewoond. De film sprak hen daardoor nog meer aan. “Er was daar geen klasgenoot die niet een familielid verloren had in de vernietigingskampen. Dan komt zo'n oorlog heel dichtbij.” Ze vonden sommige fragmenten “hard”, maar vinden dit ook de kracht van Schindler's List. “Je hoort of leest wel van de erge dingen die er tijdens de oorlog gebeurd zijn, maar het is heel goed dat ze het ook eens laten zien. Vooral ook omdat er mensen zijn die zeggen dat het allemaal niet waar is. Dat is toch belachelijk! Waar zijn die zes miljoen joden dan gebleven?”

Racisme en fascisme zijn geen verleden tijd, geven ze aan. Mark wijst op Zjirinovski in Rusland. “Als hij de macht krijgt, is het niet best. Ik ben bang dat er een derde wereldoorlog kan uitbreken.” Zijn broer vult aan: “Maar in Nederland begint het ook. Nederland is vol, zeggen de Centrumdemocraten. Als het niet zo lekker gaat, zijn Nederlanders geen haar beter dan de Duitsers. Mensen zoeken een zondebok.”

Maaike Romijn en Annelies Draaisma uit drie Atheneum zitten tijdens de etenspauze in de gang op de grond. Maaike las veel boeken over de oorlog, onder andere het dagboek van Anne Frank. De film vond ze soms “luguber”. Het meest schokkend vond ze het fragment waarin de reeds begraven joodse slachtoffers worden opgegraven, in kruiwagens gesjord en op grote hopen verbrand. “Ik wist niet dat het zó erg was. Daar word je toch behoorlijk stil van.” Annelies werd misselijk: “Ik kan nog niks door mijn keel krijgen.” Ze trekken een parallel met het opkomend racisme en fascisme. “Als je ziet wat er in Bosnië gebeurt, vraag je je af: leren jullie dan nooit? Daar maak ik me best zorgen over. Ook over de CD. Die hebben rare ideeën over buitenlanders.”

Het eerste lesuur na de film volgt in de diverse klassen een nabespreking. Kan dit weer gebeuren, vraagt Zandvoort. De klas is verdeeld. “West-Europa is een stuk kritischer dan toen. Ik denk niet dat ze weer achter één man zullen aanlopen”, zegt een jongen. Opeens zegt een jongen: “De Centrumdemocraten moeten deze film zien.” Ach nee, zegt een klasgenoot, “die vinden dit prachtig. Zelf kijken ze veel naar nazi-films en denken: zó moet het.”

Een andere leerling geeft hem gelijk: “De Centrumdemocraten bekeer je niet door dit soort films.” Hoe moet je de CD bestrijden, vraagt Zandvoort. “Negeren, geen kans geven, hun mening niet accepteren, met ze in discussie gaan”, zijn de reacties uit de klas. Dat laatste wordt echter ook gevaarlijk gevonden. “Als je niet zo kritisch bent denk je misschien: daar zit wat in. Niet iedereen prikt er door heen”.

    • Karin de Mik