Blunder VS met heli's boven Irak

WASHINGTON, 15 APRIL. Het Amerikaanse ministerie van defensie is in verlegenheid gebracht doordat twee F-15C-jachtvliegtuigen van de VS gisteren per ongeluk twee Amerikaanse transporthelikopters hebben neergeschoten boven Iraaks Koerdistan, in het noorden van Irak. Daarbij kwamen alle 26 inzittenden om: zestien Amerikanen, twee Britten, drie Turken, een Fransman en vier Iraakse Koerden.

De Amerikaanse minister van defensie, William Perry, nam de verantwoordelijkheid voor het incident op zich en gelastte een “snel en grondig” onderzoek. Volgens het Pentagon dachten de F-15C-piloten dat zij 50 kilometer ten noorden van Ibril twee Iraakse Hind-helikopters waarnamen in de no-fly-zone boven Noord-Irak. Deze zone is na de Golfoorlog in 1991 ingesteld om de Koerdische bevolking te beschermen en verboden voor de Iraakse luchtmacht. De piloten vuurden ieder een raket af.

De meeste inzittenden van de Amerikaanse Sikorsky Black Hawk-helikopters waren functionarissen van het 'militaire coördinatiecentrum' dat na de Golfoorlog is opgericht door de VS, Groot-Brittannië en Frankrijk om de humanitaire hulp aan de Koerdische bevolking in Noord-Irak te coördineren.

Minister Perry verminderde gisteren de patrouilles van Amerikaanse vliegtuigen boven Noord-Irak en zei voor de televisie dat hij verdere stappen had ondernomen om herhaling van een dergelijk incident te voorkomen. De verslagenheid was algemeen in Washington. President Clinton, die zich had verheugd op een spektakel in het Witte Huis voor de populaire antimisdaadwetgeving, moest plotseling zijn condoléances uitspreken. “Namens het Amerikaanse volk moet ik uiting geven aan mijn diepe droefenis over de tragedie van deze morgen in Irak”, zei hij.

Pag.4: Geen grotere spanning met Irak

Clinton zei dat de helikopters op een humanitaire missie waren en dat de Amerikaanse steun aan de Koerden in Noord-Irak moet worden voortgezet. De Amerikaanse stafchef, generaal John Shalikashvili, oordeelde dat de F-15C-piloten op zich de procedures juist hadden gevolgd door op eigen gezag raketten af te vuren. Over hun waarneming zei hij: “Er ging duidelijk iets mis. En een onderzoek zal moeten vaststellen wat er precies mis ging.”

De vlaggen bij regeringsgebouwen in Washington gingen halfstok. Perry stelde een belangrijke reis naar Zuid-Korea en Japan uit.

De getroffen missie was op weg naar Ibril, een afgelegen dorp in Noord-Irak, voor een ontmoeting met VN-mederwerkers. Daarbij zou de veiligheid van VN-posten aan de orde komen. Die is in het geding door recente aanvallen en de dood van een Duitse journalist.

Amerikaanse defensiefunctionarissen en hoge militairen moesten gisteren veel antwoorden op vragen van journalisten over de oorzaak schuldig blijven. Er zijn veel waarborgen om het schieten op bevriende vliegtuigen te voorkomen. Het was de piloten bekend dat er bevriende helikopters in de lucht zouden zijn.

Het vluchtplan van eigen vliegtuigen wordt elke ochtend aan de bemanning van het coördinerende radarvliegtuig doorgegeven. Alvorens te schieten moeten straaljagerpiloten door middel van uitwisseling van elektronische signalen kunnen vaststellen of andere toestellen tot de eigen of tot de vijandelijke strijdmacht behoren. Dan bestaat er nog de identificatie met het blote oog. Er was weinig reden tot wantrouwen, want Iraakse vliegtuigen hadden zich lange tijd niet meer in de verboden zone gewaagd. Er was geen enkele aanwijzing van toegenomen spanningen met de Irakezen.

Weinig deskundigen begrijpen hoe het mogelijk is dat alle waarborgprocedures tegelijkertijd hebben kunnen falen. De Iraakse Hind-helikopter en de Amerikaanse Black Hawk lijken totaal niet op elkaar. Maar generaal b.d. en hoogleraar krijgskunde aan Harvard, Bernard Trainor, zei dat dergelijke helikopters van boven af aanzienlijk moeilijker zijn te herkennen dan van opzij. Bovendien is er volgens hem sprake van een bekend 'jagerseffect': “De jager kijkt en ziet een koe. Toch denkt hij dat het een hert is, omdat hij daarop rekent, en hij schiet.”

Na een voorlichtingszitting in het Pentagon zei de Democratische senator Sam Nunn dat “iemand uit moet zoeken hoeveel van die fouten menselijk, hoeveel technisch en hoeveel mechanisch waren”.

De Turkse premier Tansu Çiller was gisteren op bezoek bij president Clinton. De ontmoeting kreeg grotere urgentie omdat ook drie Turkse officieren zijn gesneuveld. Ook moest worden gepraat over de Turkse aanvallen op Koerdische bases in Noord-Irak.

    • Maarten Huygen