Stekelbaarsjes herkennen geur van snoek

Bij weinig vissoorten is het gedrag zo intensief bestudeerd als bij stekelbaarsjes. Af en toe komt er toch nog iets nieuws boven water. Canadese onderzoekers zijn er onlangs achter gekomen dat de beekstekelbaars snoeken op de geur herkent (Behaviour 127).

De beekstekelbaars (Cualaea inconstans) komt alleen in Noord-Amerika voor. Hij lijkt sterk op de tiendoorn, die net als de wat grotere driedoorn over het hele noordelijke halfrond te vinden is.

Stekelbaarsjes en snoeken komen vaak gezamenlijk voor in dicht begroeid, ondiep water. Snoeken zijn oogjagers. Verborgen tussen de vegetatie richten ze zich op bewegende prooien. Wanneer een stekelbaarsje een snoek opmerkt, vertoont hij een daaraan aangepaste angstreactie: hij staakt iedere activiteit, zet zijn stekels op en laat zich langzaam in het water naar beneden zakken. Daarna houdt hij zich een tijdje stil.

Beekstekelbaarsjes blijken diezelfde reactie te vertonen wanneer aan hun aquarium water wordt toegevoegd waarin een snoek heeft rondgezwommen. Daarbij is er een opmerkelijk verschil tussen stekelbaarsjes van verschillende vangplaatsen. Stekelbaarsjes die in hun oorspronkelijk omgeving onbekend waren met snoeken, vertoonden de angstreactie alleen op de chemische stimuli van een snoek die zich de laatste tijd had gevoed met hun soortgenoten. Vissen uit een omgeving mèt snoeken, herkenden de geur van de roofvis altijd, ongeacht wat hij in de periode ervoor op zijn menu had.

De snoekenkenners onder de stekelbaarsjes die hun vijand door chemo- receptie herkennen, hebben daar in hun onoverzichtelijke leefgebied onmiskenbaar baat bij. Dat dieren die nooit eerder met snoeken te maken hadden gealarmeerd raken door de geur van stekelbaars-eters is een extra voordeel.

Hoe dat laatste werkt is nog niet uitgezocht. Waarschijnlijk speelt "schrikstof' een rol. Wanneer de huid van stekelbaarsjes verwond wordt, komt een feromoon vrij dat andere prooivissen, vooral soortgenoten, tot vluchten aanzet. Dat geldt niet alleen voor de beekstekelbaars: zo'n zeventig procent van de zoetwatervissen maakt gebruik van een alarmstof. Het is mogelijk die schrikstof van genuttigde stekelbaarsjes die de snoek het etiket "vijand' opplakt.

Of de snoek die stof gaandeweg via de huid, ontlasting of de kieuwen weer afscheidt is nog onbekend. Het onuitputtelijke stekelbaars-onderzoek verschuift dus de komende tijd even richting snoek. Want het is aardig om uit te zoeken of de snoek rekening houdt met afscheidingsprodukten die hem kunnen verraden, en bijvoorbeeld zijn favoriete jachtgrond uitwerpsel-vrij houdt.