Loftus

Ad Bergsma vertelt ons in een artikel over de ideeën van Elizabeth Loftus (W&O 31 maart) dat de geestelijke gezondheidszorg volgens deze Amerikaanse geheugendeskundige "voor de grootste crisis in haar bestaan' staat. De reden zou zijn dat duizenden Amerikaanse dochters hun ouders valselijk van incest hebben beschuldigd nadat een therapeut hun dat trauma had aangepraat. Die trend dreigt nu over te waaien naar Europa, aldus Bergsma.

Het lijkt me verschrikkelijk om als ouder ten onrechte van incest te worden beschuldigd. Maar het lijkt me ook verschrikkelijk om als incestslachtoffer ten onrechte niet te worden geloofd. Dat was vroeger, grofweg van 1900 tot 1980, de heersende trend, en die trend heeft geen duizenden maar miljoenen slachtoffers gemaakt. Als de geestelijke gezondheidszorg ooit gruwelijk heeft gefaald, dan was het toen. De term "grootste crisis' lijkt me dan ook eerder van toepassing op die periode.

Dat was één. Dan nu twee: Freud. Met Freud kun je alle kanten op, zoals uit het artikel van Bergsma weer eens blijkt. Freuds concept van de verdringing wordt - terecht - afgedaan als speculatief. Maar tegelijkertijd voert Bergsma (of Loftus? dat wordt in het artikel niet duidelijk) doodgemoedereerd het Freudiaanse Oedipuscomplex aan als verklaring voor valse beschuldigingen van incest. Die beschuldigingen zouden ontspruiten aan oedipale fantasieën in de kindertijd. Maar dat is precies wat ook "echte' incestslachtoffers decennia lang te horen kregen van psychiater of psychotherapeut als ze vertelden dat ze door hun vader seksueel waren misbruikt. In Nederland werden incestslachtoffers begin jaren tachtig voor het eerst serieus genomen. Het Oedipuscomplex is toen keer op keer ontmaskerd als een particuliere fantasie van Freud, als een psychoanalytisch "broodje aap' dat incestueuze vaders een dikke driekwart eeuw vrij spel gaf. Moeten we die hele discussie nu echt weer overdoen?

Ik ben er net als Loftus van overtuigd dat langdurig seksueel misbruik door je vader of broer (en daarvoor zouden we de term "incest' moeten reserveren) iets is dat je nooit vergeet. Evenals zij sta ik uiterst sceptisch tegenover "verdrongen herinneringen' aan incest die plotsklaps in een therapie naar boven komen. Maar dat heeft allemaal niets met het Oedipuscomplex te maken. Het probleem zit hem in de wildgroei, ook in Nederland, van therapeuten die zich specialiseren in de behandeling van incestslachtoffers. Die zijn allemaal op zoek naar klanten en dat verklaart waarom zij, anders dan hun vroegere collega's die niks van incest wilden horen, juist gespitst zijn op incestervaringen. Het is die gretigheid die valse beschuldigingen uitlokt. Ondertussen worden "echte' incestslachtoffers, die geen dag vergeten wat zij als kind hebben doorgemaakt, van dit soort ontwikkelingen de dupe. Straks, als de trend keert, wordt er niemand meer geloofd, ook zij niet. Het enige wat je hun zou kunnen adviseren is: schrijf voor je in therapie gaat, en zelfs voor je naar de politie stapt - want de zaak Epe heeft ons geleerd dat de overgelovigen ook in die kringen te vinden zijn - je herinneringen op en deponeer ze bij de notaris. Het is de enige manier om je eventueel later te kunnen verdedigen tegen de aantijging dat je een incestverleden hebt laten aanpraten.